کاشت ، هرس ، آفات و بیماریهای درخت سیب

اشتراک گذاری در :

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on telegram

سیب از خانواده گل سرخیان(Rosaceae) ، زیر خانواده پوموئیده (Pomoideae) و جنس مالوس (Malus) است. کاشت درخت سیب در بیش از ۶۰ کشور دنیا انجام می شود. اقلیم مناسب و سازگار برای تولید این محصول مناطق کوهستانی است. کشور ایران به دلیل برخورداری از مناطق مرتفع و مناطق بسیار گسترده کوهپایه ای از مناسب ترین مکان ها برای کاشت و پرورش درخت سیب است.

عوامل موثر محیطی در کاشت درخت سیب

۱ – ارتفاع از سطح دریا

در کاشت و پرورش سیب به منظور تولید محصول با کیفیت بالا مهمترین عامل اقلیمی ارتفاع از سطح دریا است. تحقیقات متعدد انجام شده در سطح جهانی و نیز در نقاط مختلف کشور نشان داده است که با افزایش تدریجی موقعیت باغ از نظر ارتفاع از سطح دریا کیفیت سیب افزایش می یابد.

۲ – شیب زمین

شیب موجود در کوهپایه ها موجب سرازیر شدن سرما و مه به عمق دره در پایین دست می گردد و به این ترتیب از سرمازدگی گل ها و میوه های تازه تشکیل یافته در ارتفاعات بالا جلوگیری می شود. یکی از روش های ایجاد باغ در اراضی شیب دار ، تراس بندی است. برای تراس بندی باید به گونه ای عمل شود که با ایجاد قطعات معین پلکانی، قدرت تخریبی رواناب سطحی مدیریت شود.

۳ – نیاز آبی درخت سیب

نیاز آبی درختان براساس سن درخت، نوع رقم درخت ، شرایط خاک ، میزان مواد آلی خاک ، شرایط اقلیمی منطقه و ارتفاع از سطح دریا متفاوت است. در بسیاری از باغ های میوه کشور دوره آبیاری در یک دوره ۱ تا ۲ هفته ای انجام می شود.

۴ – سرما

برای کاشت درخت سیب نباید سرمای زمستانه به کمتر از ۲۲ – تا ۲۳ – درجه سانتی گراد در منطقه مورد نظر برای احداث باغ سیب برسد.

۵ – حداکثر دما

برای احداث باغ سیب حداکثر دمای روزانه منطقه کاشت نباید به بیشتر از ۴۰ درجه سانتی گراد برسد. باید توجه داشت که دمای روزانه بیش از ۴۰ درجه سانتی گراد طی روزهای متوالی همراه با شب های گرم در فصل تابستان موجب ریزش شدید محصول ، زرد شدن و ریزش برگ درختان سیب و غیر اقتصادی شدن پرورش و تولید سیب می شود.

درخت سیب چند سالگی میوه می دهد

درخت سیب

محصول دهی درختان سیب بستگی به عوامل متعددی مانند رشد درخت ، خاک درخت ، آب و هوا ، نوع رقم درخت و میزان آبیاری و تغذیه درخت دارد. ولی به طور کلی یک درخت سیب در سن ۵ سالگی شروع به باردهی می کند.

هرس درخت سیب

انجام عملیات هرس به طور معمول وقت و نیروی کارگری زیادتری نسبت به سایر عملیات مدیریت باغ را به خود اختصاص میدهد. گرچه به طور معمول درختان هرس نشده در ابتدا زودتر به بار می نشینند و در آنها جوانه های بیشتری تبدیل به میوه خواهند شد، ولی در صورت ادامه این وضعیت و عدم هرس، تعداد میوه های بدون کیفیت با رنگ و اندازه نامناسب در سالهای بعد افزایش می یابد.

از سوی دیگر، رشد رویشی درخت کم شده و دچار ضعف و کمبود مواد غذایی می گردد و در نهایت رشد سرشاخه ها و ساقه ها به طور کامل متوقف می گردد. پس از یکی دو سال در میزان تولید محصول هم نقصان حاصل می شود. هدف اساسی و اولیه هرس درختان اختصاص یک شکل کلی به اسکلت درخت و شاخه بندی آنها از ابتدای کاشت است.

برای آشنایی با نحوه هرس درختان می توانید مقاله آموزش هرس کردن درختان که قبلا از سایت انجیرستان منتشر شده را مطالعه بفرمایید.

انواع هرس بر اساس فصل یا زمان هرس

هرس از نظر زمان انجام به دو دسته کلی هرس خشک (زمستانه) و هرس سبز (تابستانه) تقسیم می شود.

هرس خشک یا زمستانه

بیشترین حجم هرس در دوره خواب درختان تحت عنوان هرس خشک انجام می گیرد. به طور معمول این نوع هرس در باغهایی که رشد رویشی زیادی داشته و بار کمتری می دهند انجام می شود. برخلاف محدود بودن شدت هرس در هرس سبز درختان ، هرس خشک در زمستان میتواند از شدت بیشتری برخوردار باشد.

از آنجا که انجام هرس قبل از سرمای شدید موجب افزایش خسارت درختان هرس شده می شود، زمان مناسب هرس زمستانه در اواخر دوره خواب (نزدیک بهار) توصیه می شود. باید دقت شود در مناطق مرتفع کوهستانی با بهار دیررس میتوان هرس خشک را به فروردین و سپری شدن خطر وقوع سرمای شدید زمستانه موکول نمود.

تاخیر در انجام هرس زمستانه یعنی پس از بازشدن و رشد جوانه ها نه تنها موجب ریزش جوانه های گل و کاهش باردهی می شود بلکه منجر به آسیب رشد رویشی درختان سیب نیز می گردد. میزان رشد سالانه شاخه های یکساله درخت، تعیین کننده شدت هرس خشک می باشد.

پیشنهاد مطالعه  کاشت تا برداشت درخت زردآلو

این بدان معنی است که اگر شاخه های یک ساله درخت، رشد زیادتری داشته باشند، باید مقدار کمی از شاخه برداشته شود و جوانه بیشتری روی آن نگهداری شود و برعکس در درختانی که شاخه های یک ساله رشد و نمو کمتری دارند باید در زمستان بلند هرس شوند یعنی تعداد جوانه کمتری روی آنها نگهداری شود.

هرس نگهداری ، سبز یا تابستانه

هرس تابستانه درختان سیب ، مکمل هرس زمستانه می باشد و در تولید میوه و تنظیم باردهی مؤثر است. این نوع هرس به طور معمول ، پس از باز شدن کامل برگها شروع می شود و تا پس از برداشت محصول ادامه می یابد.

درخت سیب

مهم ترین ویژگی هرس سبز در انجام به موقع آن نهفته است، زیرا تأثیر مثبت هرس سبز فقط به انجام آن در مقطع زمانی خاصی از رشد رویشی و یا در برهه خاصی از مراحل زایشی بستگی دارد.


عملیات عمومی هرس نگهداری به شرح زیر است :

  • حذف کامل شاخه های نابه جا، رقیب، سایه انداز و متراکم در اواخر خرداد تا مرداد.
  • حذف یا ساماندهی نرکها : نرک هایی که به دلیل قدرت رویشی زیاد از ورود نور به داخل اسکلت درخت جلوگیری می نمایند باید حذف گردند.
  • قطع نوک شاخه های علفی جانبی در حال رشد
  • حذف تعداد اضافی شاخه های علفی در بخشهای متراکم
  • نکته بسیار مهم در هرس تابستانه پرهیز از قطع سرشاخه های در حال رشد است. بریدن سر شاخه های بیرونی در طول فصل رشد موجب جارویی شدن سر شاخه های در حال رشد و تراکم شاخ و برگ در زیر محل برش خواهد شد.

هرس شکل دهی یا هرس فرم 

در صورت عدم انجام هرس شکل دهی و شروع باردهی ، درختان هرس نشده تا سن ۳ سالگی میوه بیشتری نسبت به درختان هرس شده تولید می کنند ولی میوه های آنها دارای اندازه کوچک است ؛ همچنین فعالیتهای رویشی درختان میوه هرس نشده در دراز مدت کاهش می یابد و همزمان کمیت و کیفیت میوه نیز دچار نقصان می گردد

هدف هرس شکل دهی عبارت از تنظیم و شکل دادن اسکلت اصلی درخت است. هرس شکل دهی از بدو کاشت نهال تا سن سه الی چهار سالگی و بعد نیز ادامه می یابد. حتی الامکان باید شکل تربیت انتخاب شده با شکل و شاخه بندی طبیعی درخت سیب در هر رقم نزدیک باشد.

شکل دوکی ، جامی و محور مرکزی تغییر یافته از انواع پر کاربرد هرس فرم دهی درختان سیب است.

اکثر درختان سیب شکلهای تربیت جامی و محور مرکزی تغییر یافته را بیشتر می پسندند. این دو نوع فرم تربیت موجب استحکام شاخه ها ، افزایش کمیت و کیفیت میوه ها می گردد. در سال های اخیر شکل تربیت دوکی نیز مورد استقبال قرار گرفته است.

برای هرس شکل دهی در هر فرم تربیت، شاخه های نامطلوب حذف و شاخه هایی که از موقعیت خوبی روی درخت برخوردارند نگاه داشته می شوند. در تربیت درختان از ابتدای هرس شکل دهی باید به صورتی باشد که ورود نور به تمام تاج بویژه بخش میانی درخت ممکن باشد.

نهال هایی که از خزانه به زمین اصلی منتقل می شوند به دلیل تفاوت در خصوصیات ظاهری ممکن است دارای یک تنه صاف و بدون انشعاب بوده یا دارای شاخه های فرعی نامناسب باشند. وجود تعداد انشعابات مناسب در طول تنه جهت تشکیل اسکلت و شاخه بندی درخت اهمیت بسیار زیادی دارد.

مراحل هرس شکل دهی آن ها پس از احداث باغ طی چهار سال متوالی به صورت زیر اجرا می شود:

سال اول ، کاشت و سربرداری

نهال کاشته شده در سال اول از ارتفاع ۳۰ تا ۹۰ سانتی متری سربرداری می شوند. نهالهای پایه بذری سیب به طور معمول از ارتفاع ۷۰ تا ۸۰ سانتی متری سر برداری می شوند. استفاده از چسپ باغبانی و پانسمان محل برش از اتلاف رطوبت تنه و ایجادشوک به نهال و آلودگی به بیماری های قارچی جلوگیری می کند. به منظور ایجاد یک تنه راست و بدون انحنا در فاصله ۱۵ سانتیمتری از تنه می توان از قیم استفاده کرد.

سال دوم ، شاخه بندی نهال

در سال دوم شاخه های اصلی به صورت زیر انتخاب می شوند:

تعیین شاخه های اصلی بالایی و پایینی

فاصله پایینترین شاخه اصلی از سطح زمین نباید از ۳۰ سانتی متر کمتر و بالاترین شاخه اصلی نیز در حدود ۸۰ سانتی متری سطح زمین در محل مناسب انتخاب شود.

پیشنهاد مطالعه  چگونگی کاشت ، آبیاری ، کوددهی و هرس درخت بادام

تعیین تعداد بازوها یا شاخه های اصلی نهال

در شکل تربیت جامی به طور معمو ل ۳ تا ۵ شاخه اصلی یا باز و به فاصله حدود ۱۰ سانتی متر از یکدیگر زیر محل سربرداری انتخاب می شوند. در این فرم تربیت اگر سه شاخه اصلی به عنوان بازو انتخاب شوند، زاویه بین بازو های اصلی ۱۲۰ درجه و اگر ۴ یا ۵ شاخه اصلی به عنوان بازو انتخاب شوند، این زاویه ها به ترتیب معادل ۹۰ تا ۷۰ درجه باید تنظیم شوند.

در شکل تربیت محور مرکزی تغییر یافته درخت سیب فاصله شاخه ها ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتری هم، اطراف محور اصلی در یک طبق باقی گذاشته میشوند. در صورت رشد نهال در سال دوم مشابه طبق اول در یک فاصله حدود ۳۰ سانتیمتری به صورت مشابه تکرار میشود. بقیه شاخه ها در فواصل بین طبقها و شاخه های انتخاب شده حذف می شوند.

سال سوم ، هرس نگهداری

با پایان عملیات هرس شکل دهی در سال دوم طی سال سوم شکل اسکلت اصلی درخت به طور کامل مشخص می شود و عملیات هرس منحصر به موارد زیر می شود :

  • حذف شاخه های نامناسب
  • سربرداری شاخه های مناسب: شاخه های مناسب باقی مانده از یک سوم انتهایی آن ها باید هرس شوند
  • تنظیم فاصله و زاویه شاخه ها از یکدیگر
درخت سیب

سال چهارم ، هرس نگهداری

به طور کلی عملیات هرس درخت سیب در سال چهارم ، مشابه سال سوم است و باید در این سال و سال های بعد به نکات مهم و اساسی توجه کرد از جمله :

  • جلوگیری از ایجاد شاخه های با فاصله ی بسیار نزدیک به هم
  • حذف شاخه های بزرگ که در روی شاخه اصلی در محل نامناسبی رشد یافته اند
  • حذف شاخه هایی که در اثر سرمازدگی و یا خشکیدگی و یا در اثر حمله آفات و امراض و شکستگی صدمه دیده اند

هرس باردهی درخت سیب

هدف از هرس باردهی عبارتند از

  • تشکیل جوانه های گل ده و تولید میوه
  • ایجاد تعادل بین رشد رویشی درخت و مقدار محصول
  • تولید میوه همراه باحفظ کیفیت محصول

نکاتی در مورد هرس باردهی

  • زمان هرس باردهی : به طور کلی هرس باردهی بلافاصله پس از شروع هرس شکل دهی آغاز میشود ، هرس باردهی در پایه های بذری از سال چهارم ولی در نهال های پایه قلمه ای از سال دوم شروع می شود.
  • شدت و نوع هرس، متناسب با سن درخت و نوع رقم قابل تغییر است.
  • باردهی شاخه ها به تدریج همراه با تکمیل اسکلت بندی درختان سیب شکل می گیرد بنابراین با دخالت در رشد و نمو شاخه های بارده به وسیله هرس باردهی، از رشد شاخه های نا به جا تولید شده جلوگیری می شود
    در هرس باردهی درختان سیب بهتر است از موقعیت و شکل انواع جوانه ها و شاخه های موجود روی درختان سیب (بارده و غیربارده) شناخت مناسب داشته باشد.
  • دانستن محل جوانه ی گل و چگونگی رشد شاخه های یک رقم برای تعیین نوع هرس امری حیاتی است.
    برخلاف هرس شکل دهی، شدت هرس در هرس باردهی خیلی ضعیف است و فقط به حذف و یا کاهش تعداد بیش از حد جوانه های گل محدود می شود.
  • انجام عملیات تنک گل و میوه با هدف تنظیم باردهی سالانه.

هرس جوان سازی درخت سیب

عمر اقتصادی درختان سیب حداکثر ۴۰ سال است که پس از آن به دلیل فرسوده شدن ریشه ها و شاخه های بارده بایستی اقدام به حذف تدریجی درختان مسن کرد. به طور معمول درختان مسن به علت عدم مدیریت صحیح و یا رهاشدن، دچار ضعف میشوند و به دنبال آن تحت تاثیر حمله آفات، سرمازدگی، خشکی و در نهایت فرسودگی زودرس میشوند. در این شرایط ، هرس جوان سازی راهکار مناسبی است.

هرس جوان سازی به دو شکل زیر قابل انجام است :

الف) جوان سازی یکباره : از طریق هرس شدید شاخه های اصلی و یا حذف یک سوم تا یک چهارم کل شاخه های بیرونی تشکیل دهنده تاج درخت انجام میشود. درختان در فصل رویشی بعد، به دلیل برخورداری از ساختمان ریشه های قویتر و امکان جذب آب و املاح بیشتر قادر به تولید تعداد قابل ملاحظه ای از شاخه های قوی، شاداب خواهند بود.

ب) جوان سازی تدریجی : چنانچه ۵ شاخه اصلی روی درخت وجود داشته باشد، میتوان در هر سال حداکثر دو عدد از بازوها را از محل مناسب قطع نمود. به این ترتیب طی دو تا سه سال درخت به صورت کامل به حالت جوان برمی گردد.

اشتراک گذاری در :

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on pinterest
Share on telegram
به این مطلب امتیاز دهید :
5/5
شاید این مطالب را هم بپسندید

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن

دانلود رایگان کتاب مدیریت آبیاری در باغات

برای دانلود ایمیل خود را وارد کنید