کاشت گل گاوزبان

اشتراک گذاری

آنچه در این مطلب می خوانیم

گل گاوزبان یکی از گیاهان پر مصرف و شناخته شده در بین مردم ایران می باشد. از قدیم الایام کاشت گل گاوزبان در ایران رونق داشته است. اندام مورد استفاده این گیاه گلهای بنفش رنگ آن می باشد که به صورت دمنوش به عنوان یکی از آرام بخش های مهم مورد مصرف قرار می گیرد. 

همچنین یکی از داروهای موثر در سردردهای عصبی و در رفع عوارض سرماخوردگی کاربرد دارد. البته افرادی که دارای فشار خون بالا می باشند باید این گیاه را با احتیاط مصرف کنند.

گل گاوزبان ایرانی به دلیل شناخت کمتر کشورهای دیگر صادرات کمی دارد و سایر کشورهای دنیا از گاوزبان باغی یا گاوزبان اروپایی در مصارف طبی استفاده می کنند. ولیکن در داخل کشور بنابر مصرف بسیار بالا و قیمت مناسب یکی از گیاهان دارویی پربازده جهت کاشت در مزارع می باشد.

 

 

مناطق کاشت گل گاوزبان

 

بیشترین سطح زیر کاشت گل گاوزبان در ایران مربوط به استانهای شمالی کشور می باشد که اکثرا به صورت دیم کاشت می گردد. باکیفیت ترین گل گاوزبان ایران نیز مربوط به استان قزوین و بخش الموت می باشد.

این گیاه در ایران و قفقاز انتشار دارد. در منطقه وسیعی از نواحی شمال ایران ، گیلان و مازندران و گلستان ، ارتفاعات کندوان ، کلار دشت ، ارتفاعات چالوس ، بین منجیل و رستم آباد در راه رشت ، جنگل گلستان و نواحی شمال غرب ایران ، بین اردبیل تا آستارا می روید. 

پراکنش جغرافیایی این گیاه از ۱۰۰۰ متر تا ارتفاع ۳۰۰۰ متر است. این گیاه مقاوم به خشکی است و در اکثر مناطق خشک و نیمه خشک و در خاک های سبک و سنگین رشد خوبی دارد. امکان کاشت گل گاوزبان آن به صورت دیم در مناطقی با بارندگی بیش از ۳۰۰ میلی متر و با پراکنش خوب وجود دارد اما طول دوره گلدهی سالیانه آن کاهش می یابد.

 

مشخصات گیاه شناسی گل گاوزبان

 

گیاهی دو یا چند ساله به ارتفاع تقریبی ۸۰ – ۴۰ سانتی متر و ساقه گل دهنده ۸۰ – ۶۰ سانتی متری است. این گیاه دارای کرک های نسبتا نرم است که بر روی برگها به حالت خوابیده و در سایر قسمت ها به صورت افراشته و مخلوط با کرک های کوتاه و متراکم است.

 

 

ساقه گیاه تا حدودی ساده و خمیده به سمت بالا است. برگ های قاعده ای به طول حدود ۲۰ سانتی متر و عرض ۵ سانتی متر به صورت سر نیزه ای و در قسمت دمبرگ باریک شده و نوک تیزاند. گل آذین با گل های قیفی شکل به رنگ قرمز ارغوانی به طول ۲۵ تا ۴۰ میلی متر میله های پرچم نامساوی است. 

میوه فندقه ، ایستاده ، با سطح ناهموار و غده دار و در هر جام گل ۲ تا ۴ عدد می باشد که پس از خشک شدن به رنگ آبی یا بنفش در می آیند. در هر سنبله تعداد زیادی گل وجود دارد که به تدریج از پایین به بالا باز می شوند و این گل ها از نظر دارویی مهم هستند.

قسمت های مورد استفاده جام های به رنگ بنفش تا ارغوانی است که دارای قسمت لوله ای است و به تدریج به طرف بالا شیپوری شکل می شود. این جام ها بعد از خشک شدن به رنگ آبی تا بنفش در می آیند. ریشه اصلی گیاه طویل و چوبی است که در گیاهان چند ساله به قطر بیش از ۱۰ سانتی متر می رسد. 

وزن خشک هر بوته گل گاوزبان در پایان سال سوم حدود ۶۵۰ گرم و وزن هزار دانه ۹ تا ۱۲ گرم است. به طور کلی شرایط آب و هوایی کوهستانی سردسیر و نیمه مرطوب که در طول بهار و تابستان دارای باران های متناوب هستند، برای کشت این گیاه مفید است. فصل گل دهی گیاه از آغاز اردیبهشت تا اواخر مرداد است. 

گاو زبان گیاهی است چند ساله و دارای ریشه های نیمه غده ای که به طور عمودی تا عمق ۵۰ سانتی متر در خاک فرورفته است و به علت داشتن ریشه ها اصلی و فرعی در اعماق خاک مقاومت آن در برابر خشکی خاک زیاد است. برگ های آن زبانه ای و پوشیده از خارهای ظریفی است که به آن حالت خشن می دهد و به همین علت به گاوزبان معروف است.

 

نیازهای گل گاوزبان

 

گل گاوزبان برای رشد به هوای خنک ، آفتاب فراوان برای گلدهی ، آب شیرین و ارتفاع از سطح دریا احتیاج دارد ( معمولا ارتفاع بالای هزار متر از سطح دریا ) کاشت گل گاوزبان در دشتهای به علت گرمای هوا در تابستانها و ارتفاع کم از سطح دریا در فصول گرم سال با مشکل مواجه شده و درصدی از پایه ها خشک می شوند ولی در مناطق کوه پایه ای با توجه به ارتفاع بیشتر و خنکای هوا در تابستان با موفقیت همراه می باشد. 

گل گاوزبان به آب شیرین و به نسبت فراوان و خاک با بافت متوسط و دارای مواد غذایی فراوان نیاز دارد. نور فراوان و روزهای آفتابی در فصل گلدهی این گیاه باعث رشد گلهای درشت تر و با کیفیت بهتر شده و بازار پسندی گلها را افزایش می دهد.

پیشنهاد مطالعه  معرفی گیاه کروتون و شرایط نگهداری از آن

 

خاک مناسب کاشت گل گاوزبان

 

گل گاوزبان در هر خاکی قابل رویش است ولی خاک با بافت متوسط ( بافت لومی ) نسبتاً غنی و مرطوب با زهکشی خوب و دارای مواد آلی برای تولید آن مناسب است. در اراضی رها شده در دیم زارهای کم بازده با کاشت گل گاوزبان علاوه بر افزایش درآمد تولیدکنندگان، از فرسایش خاک به علت چند ساله بودن نیز جلوگیری می شود.

گل گاوزبان به شوری خاک مقاومت متوسط دارد . در آزمایش که در مورد تاثیر سطح شوری بر جوانه زنی بذر این گیاه انجام شد، مشخص گردید که بذور تا ۱۰۰ میلی مول شوری (کلرید سدیم) را تحمل نموده و ۵۰ درصد بذور قادر به جوانه زنی هستند. 

گاوزبان در خاک هایی با محدوده pH بین ۸ – ۴/۵ توانایی رشد دارند ولی مناسبترین pH برای رشد این گیاه ۶/۵ است. گیاه گل گاوزبان تا حدی به شوری مقاوم است و پتانسیل بالایی در جذب عناصر سدیم و کلر دارد. در نتیجه، برای اصلاح خاک های شور و قلیایی استفاده می شود. گاوزبان تحمل شرایط ماندابی را ندارد.

 

عملیات آماده سازی و کاشت گل گاوزبان

 

بذرهای گل گاوزبان چون رشد اولیه کندی دارند بهتر است ابتدا به صورت خزانه در محوطه کوچکی کاشته شده و بعد از رشد و آماده شدن به زمین اصلی منتقل شوند. برای خزانه کردن بذر اگر از خزانه گرم استفاده شود آبان ماه بهترین زمان کاشت بذر در خزانه خواهد بود و نشاء حاصل از آن را می توان در اواسط تا اواخر اسفند به زمین اصلی منتقل کرده و بوته ها در اواخر خرداد به گل خواهند رفت. 

در صورتی که از خزانه سرد استفاده شود کاشت بذر گل گاوزبان در تیرماه انجام می شود و در اواسط تا اواخر اسفند به زمین اصلی منتقل می کنند. به دلیل اینکه گیاه گاو زبان چند سال متوالی در زمین باقی می ماند عملیات آماده سازی زمین باید دقیق و با حساسیت انجام شود.

برای این امر در پاییز به هر هکتار از زمین مقدار ۱۵ تا ۲۰ تن کود دامی کاملا پوسیده به زمین اضافه کرده و زمین را شخم و دیسک زده و سپس صاف می کنیم . در کاشت گل گاوزبان ۶۰ تا ۸۰ کیلوگرم در هکتار کود اکسید فسفر و ۶۰ کیلوگرم نیتروژن به شکل اوره استفاده می شود تمام کود فسفره قبل از کاشت ولی نصف نیتروژن به صورت سرک یک ماه پس از کاشت به صورت ردیفی در داخل شیارها قرارداده و با خاک پوشانده می شود. 

گل گاوزبان را هم می توان به صورت کرتی و هم به صورت نواری کشت کرد در صورتی که بخواهیم از روشهای آبیاری نوین مثل آبیاری قطره ای استفاده کنیم بهتر است از روش نواری استفاده کنیم در هر دو صورت کشت نواری و کرتی بوته ها به فاصله ۵۰ * ۵۰ کاشته می شود.

 

کاشت گل گاوزبان

 

کشت این گیاه به صورت دیم در مناطقی با بارندگی بیش از ۳۰۰ میلی متر و پراکنش خوب نیز میسر است. بذر لازم برای کشت این گیاه به میزان ۱۰ تا ۱۵ کیلوگرم در هکتار است. شرایط آب و هوایی کوهستانی سردسیر و نیمه مرطوب که در طول بهار و تابستان دارای باران های متناوب می باشند برای کشت دیم مفید است. 

کاشت بذر گل گاوزبان در فصل های پائیز و بهار امکان دارد. تاریخ کاشت بذر از اواخر اسفند تا خرداد ماه است چنانچه منطقه دارای زمستان خیلی سرد نباشد انجام عملیات کاشت را می توان در پاییز از اوایل مهر تا اواخر آبان انجام داد که در این صورت گیاهان سبز شده در پاییز، در اردیبهشت ماه سال بعد به گل می روند. کشت مستقیم در مناطق سرد اواسط مهر تا اواسط آبان و درمناطق معتدل در اواخر آبان کشت می شود. 

عمق کاشت ۳ تا ۶ سانتی متر فاصله بین ردیف ها ۴۰ تا ۷۰ سانتی متر است. کشت غیرمستقیم در فصل پاییز یا اوایل بهار بذر در خزانه در هوای آزاد کشت ۸ برگی به مزرعه منتقل می شود کشاورزان – شده و پس از سبز شدن و در مرحله ۶ به طور معمول در مزرعه گیاهچه هایی که از ریخته شدن بذر در اطراف بوته ها سبز شده اند برای توسعه کشت آن استفاده می نمایند.

ضمن این که با انجام این کار از تراکم بیش از حد گیاه در طول دوره رویش در سال های بهره برداری کاسته می شود و تراکم مطلوب گیاه در مزرعه حفظ خواهدشد. پرورش دهندگان پس از ۵ ت ا ۷ سال مزارع گل گاوزبان را شخم زده و بذور ریخته شده دوباره سبز می شوند که بهتر است برای کاهش خسارت بیماری ها و علف های هرز ازتناوب استفاده شده و گیاه دیگری به مدت یک یا دو سال کشت شود.

 

آبیاری

 

گل گاوزبان تقریبا نیاز آبی متوسط و در مناطق گرمتر نیاز آبی بالایی دارد. اولین آبیاری بلافاصله بعد از کاشت نشاء در زمین اصلی صورت می گیرد و بعد از آن به صورت مرتب هر پنج تا هفت روز یک مرتبه نیاز به آبیاری دارد که البته این نیاز آبی در فصل پاییز و زمستان به دو هفته یک بار کاهش می یابد. بیشترین نیاز آبی گیاه در فصل بهار می باشد که فصل گل دهی و برداشت محصول گیاه می باشد.

پیشنهاد مطالعه  آموزش کاشت زعفران و نحوه داشت و برداشت آن

 

کوددهی

 

گل گاوزبان به علت این که گیاهی چند ساله می باشد علاوه بر کود دامی پوسیده که در هنگام آماده سازی به زمین اضافه می شود هر سال در پاییز نیاز به اضافه کردن ۵ تن کود پوسیده دامی در پای بوته ها و بیل زدن کنار بوته ها جهت تهویه خاک نیاز دارد. 

همچنین می توان به مقدار ۳۰ کیلوگرم کود پتاس همراه با کود دامی در زمین پخش کرد که کمک زیادی به گل انگیزی بیشتر گیاه در بهار خواهد کرد. پخش کردن مقدار ۳۰ کیلوگرم در هکتار کود اوره در اوایل تا اواسط اسفند البته به شرط آنکه دمای هوا به مقدار مناسب گرم شده باشد و خطر سرما زدگی رفع شده باشد به صورت سرک کمک شایانی به افزایش رشد رویشی و قوی تر کردن گیاه خواهد کرد.

 

مبارزه با علف های هرز

 

با توجه به فاصله کاشت زیاد بوته ها در سال های اول و دوم پس از کاشت گل گاوزبان وجین علف های هرز در ۲ نوبت و در سال های بعد یک بار ضروری است. پس از برداشت گل های هر شاخه می توان آنها را هرس نمود که این عمل نیز سبب پرشدن بوته ها می شود. ضروری است که از سال سوم به بعد در اوایل بهار با پنجه غازی ضمن مبارزه با علف های هرز به پای بوته ها خاک دهی و عمل تهویه انجام پذیرد.

 

برداشت

 

گل گاوزبان از ابتدای اردیبهشت به گل می نشیند و در مناطق مرتفع با یک ماه تاخیر یعنی در خرداد ماه می باشد، طول دوره گل دهی معمولا یک ماه به طول می انجامد و گلها دو روز بعد از باز شدن خشک شده و توسط باد از گیاه جدا شده و بر روی زمین می ریزند، بنابراین لازم است قبل از خشک شدن گلها نسبت به برداشت اقدام نمود، و برای این منظور هر روز در هنگام صبح نسبت به چیدن گلها اقدام شود.

عمل گل چینی به مدت یک ماه ادامه خواهد داشت. در حال حاضر عمل گل چینی صرفا به صورت دستی و با کارگر انجام می گیرد. و هر کارگر در طول روز به طور متوسط قادر به چیدن ده کیلوگرم گل تازه می باشد که از این مقدار حدود یک کیلوگرم گل خشک به دست خواهد آمد. 

به دلیل اینکه گلهای چیده شده حدود ۹۰ درصد رطوبت دارند لازم است گلها در سبدهای پلاستیکی چیده شوند و بلافاصله پس از چیده شدن در مکانی سایه و تمیز به ارتفاع ۳ تا ۵ سانتی متر پخش شود تا خشک شوند، در روز اول هر سه ساعت یک بار و بعد از آن هر روز دو بار باید گلها زیر و رو شوند تا از کپک زدگی گلها جلوگیری شود.بعد از خشک شدن کامل گلها باید آنها را در گونی های نخی ریخته و به بازار عرضه شود.

 

کاشت گل گاوزبان

 

در گاوزبان ایرانی فقط گل برداشت می شود. در سال اول گیاه به ص ورت رزت بوده و از سال دوم گل می دهد که تا ۵ الی ۷ سال رشد و نمو گیاه می تواند ادامه داشته باشد. بیشترین بازده این گیاه در سال های چهارم و پنجم رشد آن است که بیشترین میزان گل را تولید می کند. 

باید به این نکته توجه داشت که به علت وجود شهد زیاد در گل های این گیاه باید مواظب مورچه ها بود. چون شهد این گیاه جاذب مورچه ها است. میزان عملکرد در شرایط آبیاری کافی حدود ۳۰۰۰ تا ۶۰۰۰ کیلوگرم گل تازه است که از این میزان حدود ۳۰۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم گل خشک بدست می آید. گل های تازه به رنگ ارغوانی هستند و در صورتی که در شرایط مطلوب خشک شوند به رنگ بنفش در خواهند آمد.

پست های مرتبط
روش تکثیر و نگهداری گیاه سانسوریا
گیاه سانسوریا

آنچه در این مطلب می خوانیم گیاه سانسوریا بومی کشور آفریقای جنوبی است. این گیاه به صورت بوته ای رشد می کند. سانسوریا از خانواده لاله ها می باشد که ادامه مطلب

کاشت و پرورش گیاه اسطوخودوس
کاشت و پرورش گیاه اسطوخودوس

آنچه در این مطلب می خوانیم به دلیل ویژگیهای گیاه اسطوخودوس و مقاوم بودن این گیاه به خشکی و سـایر عوامـل محدودکننـده رشـد گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک ادامه مطلب

معرفی گیاه کروتون و شرایط نگهداری از آن
گیاه کروتون

آنچه در این مطلب می خوانیم گیاه کروتن بومی منطقه جنوب شرقی آسیا است. در این مناطق گیاه کروتون به صورت درخت و درختچه که ارتفاع آن به ۳ متر ادامه مطلب

بنفشه آفریقایی

گیاهی است بومی آفریقا از خانواده " ژسنریاسه " این گیاه یک بنفشه کامل نیست و اسم ان به خاطر شکل گلهایش است. انواع بنفشه آفریقایی با گلهای صورتی آبی ادامه مطلب

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن

دانلود رایگان کتاب مدیریت آبیاری در باغات

برای دانلود ایمیل خود را وارد کنید