کاشت و داشت گیاه آویشن

اشتراک گذاری

آنچه در این مطلب می خوانیم

گیاه آویشن از زمانهای گذشته یکی از گیاهان دارویی مورد استفاده در بین ما ایرانیان بوده است. این گیاه دارای مصارف دارویی ، ادویه ای و بهداشتی است. در این مقاله با نحوه کاشت و داشت گیاه آویشن آشنا خواهیم شد.

به علت اثرات باکتری کشی و قارچ کشی گیاه آویشن نام این گیاه از قرن شانزدهم در بیشتر کتاب های داروشناسی ذکر شده است. روغن فرار آن نیز به علت خصوصیات گندزدایی کننده در طب نوین ارزش زیادی دارد. عصاره الکلی این گیاه نیز اثرات گندزدایی و خلط آوری دارد و به همین دلیل این ماده یکی از اجزا اصلی تشکیل دهنده داروهای ضد سرفه و ترکیب های جالینوسی است.

علاوه بر مصرف دارویی بوته خشک آویشن نیز دارای طعم مطبوع است. از این گیاه به عنوان چاشنی در تهیه ترشی و خیار شور استفاده می شود. همچنین در برخی کشورها آویشن یک گیاه بسیار مطبوع برای تولید فراورده های گوشتی است. در صنایع آرایشی نیز به صورت گسترده ای از روغن فرار این گیاه استفاده می گردد.

گیاه آویشن در بیشتر کشورهای اروپایی از جمله فرانسه ، اسپانیا ، پرتغال و یونان و نیز در غرب ایالات متحده آمریکا کشت می گردد. در ایران در استانهای خراسان، آذربایجان شرقی ، مرکزی ، لرستان ، برازجان ، کویر مرکزی ایران و ترکمن صحرا به میزان زیاد یافت می شود.

خصوصیات گیاه شناسی

آویشن یک گیاه شبه درختچه ای چند ساله متعلق به تیره نعناعیان است. گونه بسیار با ارزش آویشن در همه مناطق اروپا به صورت طبیعی رشد نمی کند و تنها بومی قسمت جنوبی اروپا ( مدیترانه ) است. آویشن دارای یک ریشه اصلی چوبی بسیار منشعب و چند سر است. ساقه که در قسمت پایینی منشعب می باشد دارای طول ۵۰ – ۲۰ سانتی متر تا اندازه ای خشبی و غالبا افراشته است.

شاخساره ها و برگ های آویشن پوشیده از پرزهای ریز خاکستری می باشد برگ های متقابل ، کوچک و نیزه ای شکل هستند. گل آذین که از تعدادی گل های کاذب تشکیل شده یک سنبله معلق بر روی پایه می باشد. دو نوع گل در آویشن ظاهر می گردند گل های کوچکتر ، گل های ماده بوده اما گل های بزرگتر دو جنسی هستند.

جام گل به رنگ ارغوانی یا صورتی مایل به قرمز است. گل ها از سال دوم رویش در اواسط اردیبهشت ظاهر می شوند. میوه آویشن یک هستک به طول یک میلی متر و به رنگ قهوه ای تیره است. داخل میوه چهار بذر به رنگ قهوه ای تیره وجود دارد. بذرها بسیار کوچک اند و وزن هر هزار دانه بذر ۲۸ – ۲۵ گرم است.

تمامی گیاه دارای بوی مطبوع خاص است. بوته غیر خشبی آن حاوی ۲/۵ – ۱ درصد روغن فرار ۱۰ – ۸ درصد تانن ها ، ترکیب های تلخ ، فلاوون ها و ساپونین ها می باشد. تاکنون ۳۶ نوع ترکیب روغن فرار آویشن شناخته شده اند.

تیمول ( ۲۵ – ۲۰% ) مهم ترین ترکیب روغن فرار است که بوی خاص گیاه مربوط به این ماده می باشد. این ماده اثرات ضد باکتریایی و ضد قارچی دارد و از رشد انگل های روده ممانعت می کند. به همین علت از تیمول خالص در طب دارویی استفاده می شود. روغن فرار آویشن دارای مقدار قابل توجهی کاروکرول ، بورنئول ، پی سیمن ( ۱۵ – ۵% ) ، لینالول ، سینئول و استرها و اسیدهای گوناگون است.

بذر آویشن قابلیت جوانه زنی خود را ۳ – ۲ سال حفظ می نماید و در شرایط مساعد در طی ۲۰ – ۱۴ روز جوانه می زند. رشد و نمو اولیه گیاهچه ها بسیار کند است و این گیاهچه ها در سایه قادر به ادامه حیات نیستند. گیاهان از سال دوم به بعد در اوایل بهار به سرعت شروع به نمو کرده ( اوایل فروردین ) و از اواخر اردیبهشت تا اواخر خرداد گل می دهند. در صورت قطع کردن گیاهان در این زمان شاخه های جدید در شهریور ماه مجددا گل می دهند.

نیازهای محیطی

قبل از شروع مراحل کاشت و داشت گیاه آویشن شناخت نیازهای محیطی آن از اهمیت زیادی برخوردار است. آویشن یک گیاه گرما دوست و نور دوست است. این گیاه به سهولت قادر به تحمل کم آبی و خشکی است. اگر در مناطق پست پوشش برفی وجود نداشته باشد یخ بندان ممکن است به گیاه خسارت وارد نماید. دامنه های با شیب رو به جنوب برای کشت این گیاه مناسب هستند.

پیشنهاد مطالعه  کاشت و پرورش گیاه اسطوخودوس

خاک های سبک حاوی مقدار زیاد آهک و خاک های غنی از عناصر غذایی با زه کشی مناسب بهترین خاک برای کشت آویشن می باشند. آویشن در خاک های فقیر به خوبی رشد نمی کند. کشت این گیاه در زمین های آبگیر و زمین هایی که سبب تجمع آب می شود، مناسب نیست زیرا گیاه آویشن به غرقابی بودن زمین به شدت حساس است. در مناطق مرطوب با کند شدن سرعت رشد گیاه میزان روغن فرار و کیفیت آن نیز کاهش می یابد.

زراعت

عموما آویشن برای مدت ۶ – ۴ سال در یک مکان باقی می ماند. اما کاشت و داشت مجدد گیاه آویشن در یک مزرعه حداقل به مدت ۴ – ۳ سال امکان پذیر نیست. قبل از کاشت آویشن باید مقدار ۳۰ – ۲۰ تن در هکتار کود دامی برای تامین نیاز عناصر غذایی در مزرعه پخش گردد کود دامی به خصوص در خاک های فقیر اهمیت زیادی دارد.

قبل از عملیات آماده سازی بهاره خاک باید مقدار ۸۰ – ۵۰ کیلوگرم در هکتار K2O و P2O5 و ۶۰ – ۴۰ کیلوگرم در هکتار ازت خالص به کاربرده شود. اما در مزارع قدیمی تر باید قبل از استفاده از علف کش در پاییز یا بهار مقدار ۵۰ – ۳۰ کیلوگرم در هکتار کود ازته استفاده گردد. ترجیحا کودهای ازته را به شکل ازت آهکی باید استفاده کرد.

آماده سازی خاک

شخم عمیق پاییزه برای نشاکاری موفق گیاه آویشن ضروری است. در بهار باید در صورت امکان هر چه سریعتر خاک را هموار نمود و تا زمان نشاکاری عاری از علفهای هرز نگه داشت. خاک مناسب برای نشاکاری باید دانه ریز با رطوبت مناسب ، صاف و نرم باشد.

تکثیر

آویشن را می توان به وسیله بذر یا اندامهای رویشی ( قلمه یا تقسیم بوته ) تکثیر نمود. به علت نیاز به نیروی کار زیاد و سرعت تکثیر پایین امروزه دیگر از روش تکثیر غیر جنسی استفاده نمی شود. به منظور تولید خزانه نشاء یا کاشت مستقیم بذر میتوان بذر ها را در بستر های روباز کشت نمود. به علت اندازه کوچک بذرها و رشد اولیه کند گیاهچه ها معمولاً تنها در مزارع کوچک و محدود از کاشت مستقیم بذر استفاده می گردد.

۱ – کاشت مستقیم

توصیه می شود کاشت مستقیم بذرها قبل از زمستان انجام شود زیرا در این صورت از وجود مقدار رطوبت کافی برای جوانه زنی بذرها در اوایل بهار اطمینان بیشتری وجود دارد. امکان کاشت مستقیم بذرها در اوایل بهار در سطوح محدود مانند باغ ها نیز وجود دارد.

در این صورت با وجود جوانه زنی مطمئن بذرها کنترل علف های هرز در طی دوره رشد گیاهچه ( ۳ – ۲ ماهه ) تنها با وجین دستی یا مکانیزه میسر خواهد بود و امکان استفاده از علف کش در این مزارع وجود ندارد. به منظور اطمینان از یکنواختی سبز شدن مزرعه باید تراکم بذرها را بیشتر در نظر گرفت. بنابراین تنک کردن گیاهچه های اضافی ضروری خواهد بود.

مقدار بذر مورد نیاز برای کاشت مستقیم با فاصله ردیف ۴۰ تا ۵۰ سانتی متر حدود ۶ – ۵ کیلوگرم در هکتار است. از آنجایی که کاشت مستقیم بذر به نیروی کار و مقدار بذر زیادی نیاز دارد این روش برای تولید در سطح وسیع قابل استفاده نیست.

۲ – نشاکاری

متداولترین روش کشت آویشن پرورش نشاء در خزانه است. به منظور کاشت و داشت نشاء گیاه آویشن در خزانه باید ترجیحاً بذرها را در اواخر اسفند در بسترهای بذری رو باز کشت نمود. اگرچه کیفیت نشاهای حاصل از بذر کاری پاییزه مطلوب است اما تعداد گیاهچه تولید شده در این فصل کاهش چشمگیری پیدا می کند. برای نشاکاری بذرها را باید در ردیف های به فاصله ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر از یکدیگر کشت کرد.

به منظور کاشت یکنواخت بذر ها توصیه می شود که بذرها با خاک کمپوست ، ماسه یا پرلایت مخلوط شوند. بذر های کاشته شده در سطح خاک را حداکثر با یک لایه ۵ میلی متری شن یا خاکی که در آن به راحتی کلوخه تشکیل نشود می پوشانند. به دلیل پوشش نازک روی بذرها جوانه زنی به سرعت آغاز گردیده اما در عین حال امکان خشک شدن بذرها نیز وجود دارد. به همین دلیل آبیاری منظم و سایه دهی خزانه تا زمان سبز شدن ضروری است.

کاشت و داشت گیاه آویشن

رشد اولیه آویشن پس از سبز شدن بسیار کند است لذا علفهای هرز به راحتی بر آن غلبه می نمایند. به همین دلیل وجین دقیق و منظم بستر نشاء ضروری است. گیاهچه هایی که در اسفندماه بذر کاری شده اند را می توان از اوایل خرداد به مزرعه اصلی منتقل نمود. هنگامی که ریشه گیاهچه ها به خوبی توسعه یافت و ارتفاع اندامهای هوایی آنها به ۵ الی ۷ سانتی متر رسید نشاها برای انتقال آماده هستند.

پیشنهاد مطالعه  آموزش کاشت زعفران و نحوه داشت و برداشت آن

توصیه می‌شود نشاکاری دو به دو یا سه به سه انجام گردد. نشاهای کوچک را با دست و نشاهای بزرگتر را به وسیله ماشین آلات نشاکاری در ردیف هایی با فاصله ۵۰ سانتیمتر و فاصله گیاهی ( فاصله بوته ها از یکدیگر ) ۲۵ سانتیمتر نشا کاری می نمایند. آبیاری فراوان مزرعه پس از نشاکاری ضروری است. مقدار بذر مورد نیاز برای تولید ۲۴۰ – ۱۶۰ هزار گیاه در هکتار حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ گرم می باشد.

عملیات داشت

یکی از کارهای مهم کاشت و داشت گیاه آویشن مبارزه با علف های هرز است. علفهای هرز پتانسیل رشد زیادی در مزارع آویشن دارند. قبل از نشاکاری باید خاک آماده شده را با ۸ – ۷ لیتر در هکتار اگزادیازون محلول پاشی نمود اگزادیازون عموما از اردیبهشت ماه تا آخر فصل رشد از گسترش علفهای هرز جلوگیری می نماید. در صورتی که خاک مزرعه با علف های هرز دائمی مقاوم به علف کش آلوده شود وجین مکانیکی بین ردیف ها ضروری است.

از سال دوم به بعد برای مبارزه با علفهای هرز می توان از محلول پاشی ۲/۵ – ۲ کیلوگرم در هکتار ترباسیل در آخر فصل رشد ( مهر و آبان ) استفاده نمود. به منظور افزایش نفوذپذیری خاک توصیه می شود عمل خراش دهی سطحی بین ردیفها با یک وسیله مناسب انجام شود.

برداشت

پس از انجام کاشت و داشت گیاه آویشن به مرحله برداشت آن می رسیم. در سال اول نشاکاری آویشن ، تنها یک بار برداشت انجام می گردد از سال دوم به بعد گیاه را می توان ۲ تا ۳ بار برداشت نمود. دو مرحله برداشت آویشن در فصل مطلوب است.

زمان بهینه برداشت اول در هنگام گلدهی کامل ( اردیبهشت تا اوایل خرداد ) و برداشت دوم در زمان گلدهی دوم ( نیمه دوم شهریور ) است. برداشت دوم نباید دیرتر از نیمه اول مهر انجام گردد زیرا در این صورت گیاهان به درستی بهاره سازی نشده و در نتیجه عملکرد سال بعد در معرض خطر قرار خواهد گرفت.

کاشت و داشت گیاه آویشن

با توجه به تاثیر بسزای آفتاب در برداشت محصول، اگر برداشت این گیاه در ساعاتی از روز که تابش آفتاب وجود داشته باشد انجام گیرد ، میزان اسانس گیاه افزایش خواهد یافت. برداشت آویشن در روزهای آفتابی به وسیله دست یا در سطح بزرگ به وسیله ماشین آلات انجام می شود. آویشن را باید از فاصله ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر سطح خاک برداشت نمود به طوری که ساقه گیاه وارد محصول نشود. فواصل کمتر از این سبب می گردد تا مقدار ساقه های چوبی ضخیم افزایش یافته و تاثیر نامطلوبی در کیفیت اسانس داشته باشد.

گیاهان برداشت شده را باید بلافاصله در یک مکان سایه گیر یا در خشک کن های مصنوعی در درجه حرارت ۳۵ تا ۴۰ درجه سانتیگراد خشک نمود. عملکرد آویشن در سال اول زیاد نیست اما از سال دوم به بعد عملکرد بوته خشک حدود ۲/۵ – ۱/۵ تن در هکتار می گردد. مقدار ۴ – ۳ کیلوگرم آویشن تازه برای تولید یک کیلوگرم آویشن خشک لازم است.


پست های مرتبط
بنفشه آفریقایی

گیاهی است بومی آفریقا از خانواده " ژسنریاسه " این گیاه یک بنفشه کامل نیست و اسم ان به خاطر شکل گلهایش است. انواع بنفشه آفریقایی با گلهای صورتی آبی ادامه مطلب

آموزش کاشت زعفران و نحوه داشت و برداشت آن
کاشت ، داشت و برداشت زعفران

کاشت زعفران از گذشته دور در مناطق جنوبی خراسان معمول بوده است. ویژگی های خاص این محصول علاوه بر نیاز آبی کم میتوان به موارد زیر اشاره کرد : از ادامه مطلب

کاشت ، داشت و برداشت زیره سبز
کاشت ، داشت و برداشت زیره سبز

کاشت زیره سبز به دوران اولیه تاریخ بشر بر می گردد نام زیره سبز در فهرست گیاهان دارویی مصر باستان وجود داشته است. این گیاه در اکتشافات باستانی سوریه نیز ادامه مطلب

معرفی گیاه کروتون و شرایط نگهداری از آن
گیاه کروتون

گیاه کروتن بومی منطقه جنوب شرقی آسیا است. در این مناطق گیاه کروتون به صورت درخت و درختچه که ارتفاع آن به ۳ متر هم می رسد می روید ولی ادامه مطلب

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن

آموزش های بیشتر در کانال اینستاگرام ما

دانلود رایگان کتاب مدیریت آبیاری در باغات

برای دانلود ایمیل خود را وارد کنید