نماتدها و راههای مبارزه با آن

نماتد و راههای مبارزه با آن
اشتراک گذاری

کلمه نماتد ( Nematode) از Neina به معنی رشته، نخ و Oides به معنی شبیه، مانند گرفته شده است و به معنای شبیه رشته است. بیشتر نماتدها باریک و نخی شکل می باشند به جز تعداد معدودی از ماده های آنها که متورم و حجیم هستند به همین دلیل جزء کرمهای گرد طبقه بندی شده اند.

اکثر نماتدها بسیار ریز و کوچک هستند و با چشم غیر مسلح قابل رویت نمی باشند. طول و اندازه آنها بسیار متفاوت است و از کمتر از نیم میلیمتر تا چندین سانتیمتر وجود دارند. گونه های از نماتودهای خاک و پاره ای از نماتودهای انگل گیاهی چهار الی پنج میلیمتر طول دارند و یا آسکاریس که طول آن به ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر هم می رسد. در حدود ۱۵۰۰ گونه نماتد شناسایی شده اند که از این تعداد حدود ۱۵۰ گونه به عنوان انگل گیاهان شناخته شده اند.

نماتدها و راههای مبارزه با آن

نماتدها دارای انواع بسیار متفاوت و زیادی هستند و در محیطهای مختلف و در هر جای که اثری از رطوبت باشد یافت می شوند، مثل محیط خاک، آب (آبهای شیرین و شور)، در گیاهان، جانوران و انسان. بدن نماتودها از پوست شفاف و بیرنگی پوشیده شده به طوری که در زیر میکروسکوپ تمام اعضای بدن آنها به خوبی دیده می شود.

علائم بیماری

علائمی که در اثر حمله نماتدها بر روی گیاهان ایجاد می شوند، به نوع نماتود ، محل حمله، نوع و سن میزبان بستگی دارد. این علائم را می توان به علائم بیماری روی ریشه، و علائم بیماری روی قسمتهای هوایی گیاه تقسیم کرد.

علائم بیماری روی ریشه

ایجاد گره روی ریشه

بارزترین و مشخص ترین علائمی که در اثر حمله انواع نماتودهای روی ریشه های گیاهان مختلف بوجود می آیند، تورمها و گره هائی هستند که به سهولت و با چشم غیر مسلح قابل تشخیص و رویت می باشند. این گره ها اکثرا در اثر حمله گونه های مختلف نماتود مولد غده به ریشه ایجاد می گردند که در آلودگیهای شدید تقریبا تمام ریشه ها آلوده شده و تورم های بسیاری روی آنها بوجود می آیند. فرم و شکل و حالت ریشه ها به کلی عوض شده و بصورت بافتهای سرطان زده در می آیند که به راحتی با سایر گره هائی که روی ریشه ها در اثر حمله سایر نماتدها ایجاد می شوند، قابل تشخیص می باشند.

نماتدها و راههای مبارزه با آن

به غیر نماتود مولد غده ، نماتدهای دیگری نیز بر روی ریشه تورم و احیانا گره هائی ایجاد می کنند، گره های ایجاد شده توسط این نماتودها بیشتر موضعی بوده و تمام یا سرتاسر ریشه را نگرفته و به صورت گره های مشخصی روی ریشه نمایان هستند.

ایجاد زخم روی ریشه

در اثر حمله پاره ای از نماتودهای زخم های روی ریشه ها ایجاد می شوند که به رنگ قهوه ای تیره در آمده و ریشه نکروزه می گردد. این علامت بیماری در اثر تخریب و از بین رفتن سلولها و بافتهائی است که نماتود از آنها تغذیه کرده و در مسیر حرکت و تغذیه نماتود قرار داشته اند، زیرا نماتود به داخل ریشه نفوذ کرده و در امتداد طولی ریشه حرکت می کند و از سلولها بافتهای مسیر خود تغذیه می نماید.

زخمهای ایجاد شده توسط نماتدها موجب خشکیدگی ریشه می گردند. به علاوه زخمهای ایجاد شده توسط نماتودها محل مناسبی برای ورود و فعالیت سایر عوامل بیماریزا، بخصوص قارچها می باشند.

خشکیدگی و پوسیدگی

قسمتهای گوشتی بعضی از نباتات مثل غده سیب زمینی و چغندر قند در اثر حمله نماتدها و بویژه در اثر همکاری آنها با قارچها ، پوسیدگی هائی در بافتهای گیاه ایجاد می شوند که این نوع پوسیدگیها معمولا بصورت خشکیدگی ظاهر می گردد. مثل فعالیت گونه ای نماتود روی سیب زمینی که موجب پوسیدگی بافتهای زیر پوست و در نتیجه خشکیدگی و شکاف و پاره شدن پوست سیب زمینی می شود. یا در اثر حمله نماتدها به چغندر قند که موجب یک چنین پوسیدگی در قسمت بالا و سر چغندر قند شده که معمولا به رنگ قهوه ای تیره ظاهر می شود.

ضخیم شدن و رشد ناموزون ریشه

در اثر حمله بعضی از نماتودها به قسمتهای در حال رشد ریشه و از بین رفتن سلولهای انتهای ریشه موجب وقفه در رشد شده و ریشه شروع به ضخیم و کلفت شدن می کند. به همین ترتیب ریشه های فرعی نیز مورد حمله قرار گرفته و کل سیستم ریشه کوتاه، ضخیم و با زوائد خشن و ناموزون می شود و ریشه های فرعی ظریف و نازک از بین می روند.

ایجاد ریشه های فرعی غیر عادی و شاخه ای شدن ریشه

در اثر حمله نماتودها به ریشه های جوان و ترشح آنزیم روی آنها ریشه تحریک شده که در نتیجه ریشه های فرعی موئین و غیر عادی زیادی بوجود می آیند. یا گاهی اوقات پس از اینکه ریشه اصلی مورد حمله قرار گرفت و از رشد باز ماند ریشه یا ریشه های دیگری جای آنرا گرفته و به این ترتیب یک حالت چند شاخه ای شدن در کل سیستم ریشه بوجود می آید.

علائم بیماری روی قسمتهای هوائی گیاه

کم رشدی و ضعف گیاه

در اثر حمله نماتودهای به ریشه ها، یک حالت کم رشدی و ضعف کلی در قسمتهای هوائی گیاه مشاهده می شود که نمی توان منحصر به بیماری ناشی از نماتود نسبت داد. این کم رشدی یا ضعف در گیاه خیلی شبیه به علائم بیماریهای ناشی از کمبود مواد غذائی است. کم رشدی های خاص و ناشی از حمله نماتودها به صورت لکه یا لکه های در سطح مزرعه ظاهر می شود و به این صورت است که در قسمتی از مزرعه که جمعیت نماتودها نسبتا بالاست و ریشه های گیاهان اطراف را مورد حمله قرا داده اند , گیاهان کوتاه، کمی زرد و ضعیف باقی می ماند. در حالیکه در سایر قسمتهای مزرعه، رشد گیاهان عادی است و سالم می باشند.

ضخیم شدن ساقه و پیچیدگی برگها

یکی از علائم مشخصی که در اثر حمله بعضی از نماتدهای روی گیاه ایجاد می شود پیچیدگی و موجی شدن برگها و گاهی متورم شدن طوقه گیاه است. این بیماری بیشتر در اثر حمله نماتود گندم ظاهر می گردد. در اثر حمله این نماتد به گندم، لبه برگها موجی شده و پیچیدگی و چرخش در آنها بوجود می آید که بوضوح دیده می شود و این حالت آلوده بودن گندم به این نماتود را نشان می دهد. و یا در اثر حمله گونه ای نماتد به یونجه، طوقه گیاه متورم و ضخیم می شود و گاهی در این ناحیه شکستگی ایجاد می گردد و گیاه آلوده کلا کوتاه و ضعیف می ماند و ساقه های اضافی نیز تولید می کند.

تغییر رنگ

تغییر رنگ در بافتهای گیاهی می تواند در اثر حمله انواع مختلف نماتدها ایجاد شود. این تغییر رنگ یا در بافتهای درون گیاه بوجود می آید، مثل بیماری حلقه قهوه ای در تنه نارگیل که توسط گونه ای نماتد ایجاد می شود، و یا لایه های درون پیاز گلهای زینتی که در اثر حمله نماتد ، قهوه ای می شوند و یا بصورت لکه های کوچک یا بزرگ روی برگها که در ابتدا به رنگ زرد و سپس به رنگ قهوه ای تیره نمایان می شوند.

گالهای ساقه، برگ، گل و بذر

روی قسمتهای هوائی گیاه مثل ساقه، برگ و محل هائی که گل و بذر ایجاد می شوند، در برخی از گیاهان گالهای کوچکی که اندازه آنها فقط چند میلیمتر بیشتر نیست، بوجود می آیند که رنگ آنها در ابتدا زرد نارنجی، رنگ پریده و سپس تیره می شوند.

نماتدها و راههای مبارزه با آن

بیشتر بدانید

روش های مبارزه با آفات کشاورزی

روشهای مبارزه با نماتدها

۱ – جلوگیری از پخش شدن نماتدها

مسافتی که نماتودهای گیاهی طی می کنند خیلی کوتاه بوده و از یک تا دو متر در سال تجاوز نمی کند. عوامل مختلفی موجبات پخش و انتشار آنها در مسافت های دور فراهم می سازد که مهمترین آنها عبارتند از : انتقال خاک و اندامهای آلوده گیاهی توسط انسان (ماشینهای کشاورزی، ظروف حمل و نقل و غیره) ، انتقال بوسیله جریان آب و باد، حیوانات اهلی و وحشی و پرندگان

پیشنهاد مطالعه  مراحل مختلف آماده سازی زمین کشاورزی

اقدامات بهداشتی و احتیاطی نیز می تواند برای جلوگیری از پخش نماتودها موثر باشند. بعضی از این اقدامات از این قرارند: ضد عفونی خاک و گیاه با استفاده از سموم نماتودکش یا حرارت، کاشت بذرهای گیاه سالم و عاری از نماتد و رعایت مقررات قرنطینه

۲ – کاهش جمعیت نماتدها از طریق اجرای عملیات زراعی

الف – آیش ، این روش بر دو اصل استوار است: ۱- گرسنگی و محرومیت غذائی ۲- خشکی محیط و گرما

ب – غرقاب ، این روش نیز به دو طریق عمل می کند:۱- از بین بردن گیاهان میزبان که منبع غذای نماتود است ۲- از بین بردن نماتودها بر اثر خفگی

پ – گردش زراعی: استفاده از گردش زراعی برای کاهش جمعیت نماتودها ، موثر ترین و عملی ترین روش مبارزه های زراعی است. برای موثر بودن این روش باید گیاهانی در نظر گرفته شوند که در برابر حمله نماتدها مقاوم باشند. کاشت گیاهان مقاوم یا غیر میزبان در گردش زراعی معمولا ۲ تا ۴ سال و در بعضی موارد ۷ تا ۸ سال طول خواهد کشید.

ج – تغییر تاریخ کاشت

د – استفاده از کودهای آلی : این مدل موجب تکثیر میکروارگانیزمهای خاک و دشمنان طبیعی نماتودها میگردد.

ر – خارج کردن گیاهان آلوده از مزرعه و معدوم ساختن آنها

ز – کشت گیاهان تله و گیاهان نماتودکش ، گیاهان به دو دسته اند : دسته اول میزبانهای کاملا حساسی که لاروهای جوان و فعال را بخود جذب می کنند و در نتیجه جمعیت نماتود در خاک کاهش می یابد. این گیاهان را باید قبل از تکثیر نماتد از خاک بیرون آورد و سوزاند.

پیشنهاد مطالعه  مبارزه با علف های هرز ( روش فیزیکی و روش شیمیایی )

دسته دیگر میزبانهای کاملا حساسی که پس از جذب لاروهای جوان و فعال موجب توقف چرخه زندگی و رشد تکاملی آنها می شوند، در نتیجه نماتودها هیچگاه به مرحله بلوغ و تخم ریزی و تکثیر نمی رسند. بعضی از گیاهان مثل گیاه زینتی گل جعفری و مارچوبه در ناحیه ریشه دارای ترشحاتی هستند که خاصیت نماتدکشی داشته و جمعیت نماتودها را در داخل خاک کاهش می دهند.

ح- تغذیه و مراقبت های عمومی گیاه که باعث تقویت و مقاومت گیاه در برابر حمله نماتود خواهد شد.

ط – رعایت بهداشت مزرعه و کاشت گیاهان عاری از نماتود

۳ – استفاده از گیاهان مقاوم

اقتصادی ترین و موثرترین روش مبارزه با نماتودها، استفاده از ارقام مقاوم است. نمونه هانی از این گیاهان که مورد استفاده قرار گرفته اند، عبارتند از : پنبه، لوبیای چشم بلبلی، توتون، فلفل، گوجه فرنگی، هلو، یونجه، شبدر، جو و مرکبات.

۴ – مبارزه فیزیکی

استفاده از گرما که یکی از روشهای مبارزه با آفات و عوامل بیماری زای گیاه به شمار میرود مهمترین عامل فیزیکی است که در مبارزه با نماتدها بکار می رود. بیشتر نماتودها در حرارت ۴۹ درجه سانتیگراد در مدت ۳۰ دقیقه از بین می روند، اما خاکهای آلوده به نماتد ، در حرارت ۸۲ درجه سانتیگراد برای مدت ۳۰ دقیقه بطور رضایت بخشی سالم و عاری از نماتود می گردند.

گرما می تواند بصورت حرارت خشک، بخار آب، آب گرم و یا حرارت حاصله از مواد آلی پوسیده، تولید و مورد استفاده قرار گیرد. سایر عوامل فیزیکی برای مبارزه با نماتودها عبارتند از : برودت، الکتریسیته، پرتوتابی، غلظت اسمزی و خشکی که کاربرد آنها محدود است

۵ – مبارزه شیمیائی

به علت محدودیت هائی که مصرف سموم نماتود کش دارد، نمی توان این روش را کاملا جایگزین سایر روش ها مثل ایش، گردش زراعی و استفاده از ارقام مقاوم نمود. موفق ترین و موثر ترین سموم نماتدکش که امروزه مورد استفاده قرار می گیرند، هیدروکربن های هالوژنه فرار مانند نماتودکش ترویگو شرکت سینجنتا ، نماتودکش ولوم بایر آلمان ، نماتودکش فنامیفوس (نماکور) هستند زیرا یک ماده نماتدکش باید قدرت تبخیر زیاد داشته باشد تا در بین ذرات خاک منتشر گردیده و پس از حل ، در ورقه نازک آبی که بدن نماتود را احاطه کرده است جذب شود.

در موقع مصرف سموم نماتدکش فرار جهت ضد عفونی خاک باید چند نکته را در نظر گرفت :

  • نوع خاک : خاکهای رسی سنگین و خاکهای غنی از مواد آلی مانع انتشار ذرات سم در داخل خاک می شوند، که از تأثیر سم می کاهد. اما در خاکهای سبک شنی و شنی رسی، ذرات تصعید شده سم بسهولت در خلل فرح خاک منتشر می گردد.
  • شرایط خاک : زمین باید شخم خورده و آماده شده باشد.
  • درجه حرارت و میزان رطوبت خاک : حرارت مناسب حدود ۲۶-۱۸ درجه سانتیگراد و رطوبت در حدود ظرفیت زراعی خاک می باشد.
  • عمق خاک : سموم فرار نماتود کش باید در عمقی حدود ۲۰ سانتیمتر در خاک قرار گیرد.

مقدار و موقع مصرف

اکثر سموم نماتدکش قبل از کاشت بکار برده می شوند، اما در مواردی همزمان و یا بعد از کاشت نیز استفاده می شوند. ترکیبات فسفاته آلی مثل دیازینون که یک حشره کش است، یا واپام که خاصیت قارچ کشی دارد نیز جهت مبارزه شیمیایی با نماتودها استفاده می شوند. البته این سموم قدرت تصعید، زیاد ندارند و بیشتر از طریق تماس با بدن نماتد اثر می کند.


پست های مرتبط
۱۳ روش موثر برای جلوگیری از سرمازدگی درختان
جلوگیری از سرمازدگی درختان

یکی از لذت های کشاورزی و داشتن باغ میوه ، تجربه همه موارد اولیه است. تجربه کاشت اولین درخت ، تجربه رویش اولین جوانه بهاری ، تجربه لمس اولین محصول ادامه مطلب

مبارزه با علف های هرز ( روش فیزیکی و روش شیمیایی )
مبارزه با علف های هرز

آنچه در این مطلب می خوانیم پیشگیری نخستین قدم در مبارزه با علف هاى هرز پیشگیرى از ورود آنها به مزرعه است. جلوگیری از رشد علف های هرز در مقایسه ادامه مطلب

مراحل مختلف آماده سازی زمین کشاورزی
آماده سازی زمین کشاورزی

برای آماده سازی زمین کشاورزی باید مراحل مختلفی را انجام داد از جمله مراحل لازم و ضروری برای کاشت محصول تهیه بستر کشت ، سله کشی ، تسطیح شیب زمین ادامه مطلب

روشهای مختلف شخم زدن زمین + انواع گاو آهن ها
روشهای شخم زدن زمین

آنچه در این مطلب می خوانیم در مورد شخم تعاریف مختلفی ارائه شده است، ولی یکی از ساده ترین آنها عمل زیر و رو کردن خاک به منظور اصلاح ویژگیهای ادامه مطلب

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن

آموزش های بیشتر در کانال اینستاگرام ما

دانلود رایگان کتاب مدیریت آبیاری در باغات

برای دانلود ایمیل خود را وارد کنید