صفر تا صد کاشت و پرورش درخت زیتون

اشتراک گذاری

درخت زیتون یک گونه بسیار مقاوم بوده که می تواند خود را با شرایط نامساعد آب و هوایی و خاکی سازگار نماید. کشورهای اسپانیا، ایتالیا ، مراکش ، ترکیه ، یونان و الجزایر تولیدکنندگان عمده زیتون در دنیا هستند. میزان سطح زیر کشت زیتون در ایران در سال ۹۴ حدود ۵۲،۳۱۸ هکتار بوده است. اگر علاقه مند به کاشت درخت زیتون هستید با ما تا انتهای این مقاله همراه باشید تا با نحوه کاشت و پرورش ، کود دهی ، آبیاری و هرس درخت زیتون آشنا شوید.

اولین قدم در کاشت زیتون شناسایی تاثیر گذاری عوامل طبیعی مانند گرما ، سرما ، میزان بارندگی ، رطوبت محیطی و …. بر روی درخت زیتون است.

عوامل آب و هوایی

مناسب بودن شرایط محیطی یک منطقه جهت احداث باغ زیتون را می توان بر اساس مجموعه ای از اطلاعات آب و هوایی محلی شامل دما ، بارندگی ، باد ، مه و غیره و نیز تجزیه فیزیکی و شیمیایی خاک بررسی نمود.

برای ارزیابی عوامل آب و هوایی، پارامترهای زیر باید در نظر گرفته شوند :

۱ – دمای زمستانه

برای جلوگیری از آسیب به درخت زیتون، دمای زمستانه نباید از ۶ – تا ۷ – درجه سانتیگراد پایینتر بیاید. دمای پایین به برگها آسیب میزند به ویژه اگر دمای پایین چند روز ادامه داشته باشد. در مناطقی که دما به طور مکرر به کمتر از ۱۴ – تا ۱۵ – درجه سانتیگراد میرسد حتی اگر به مدت کوتاهی هم باشد، احداث باغ زیتون توصیه نمی شود، زیرا چنین دماهایی می تواند به طور کامل به بخش هوایی درخت (شاخه و برگ) آسیب جدی وارد کند.

از سوی دیگر درخت زیتون به سرمای زمستانه با دمای بین صفر تا ۷ درجه سانتیگراد نیاز دارد تا نیاز سرمای آن برطرف شود به علاوه دمای پایین زمستانه می تواند به کاهش چشمگیر جمعیت برخی از آفات و عوامل بیماریزا مانند قارچها ، مگس زیتون ، شپشک سیاه و بید در درخت زیتون کمک کند. نیاز سرمایی لازم برای ارقام مختلف، متفاوت بوده و از ۶۰ – ۵۰ ساعت دمای زیر ۴ درجه سانتیگراد در اغلب ارقام تا بیش از ۱۰۰۰ ساعت در برخی ارقام خاص متغیر است.

۲ – سرمای بهاره و پاییزه

در زمان خروج جوانه گل تا گلدهی، حداقل دما نباید کمتر از ۱۰ درجه سانتیگراد گردد. همچنین در طی دوره گلدهی دما باید از ۱۵ درجه ، در زمان تشکیل میوه تا تغییر رنگ میوه دما باید از ۲۰ درجه و در طی رسیدگی میوه و در طول دوره برداشت دما از ۵ درجه سانتیگراد کمتر نباشد. در طی دوره رویشی و برای فتوسنتز و انجام حداقل فعالیت رویشی و زایشی، دمای بهینه حدود ۲۵ درجه سانتیگراد است.

منطقه ای برای تولید زیتون مناسب است که خطر یخبندان دیررس ( فروردین – اردیبهشت ) و یا زودرس ( پاییزه ) در حد صفر و یا بسیار نادر باشد. در مناطقی که خطر یخبندان پاییزه وجود دارد، بهتر است میوه زودتر برداشت شود تا میزان خسارت یخبندان در میوه به حداقل برسد. یخبندان بهاره می تواند به رشد رویشی تازه درخت آسیب زده و منجر به زخمهای کوچکی گردد که محل ورود عامل بیماری گره یا گال زیتون است.

کاشت و پرورش درخت زیتون

۳ – گرما

در کاشت و پرورش درخت زیتون توجه به میزان گرمای منطقه اهمیت زیادی دارد. درخت زیتون می تواند دماهای بسیار بالا را تحمل کند ( تا بیش از ۴۵ – ۴۰ درجه سانتیگراد ) اما اگر دمای بالا بیش از حد طولانی شود، فعالیت رویشی می تواند به شدت محدود گردد به ویژه اگر دسترسی به آب محدود باشد زیرا با افزایش دمای برگ، میزان تعرق کاهش می یابد.

۴ – بارندگی

۱ – در باغهای دیم و با وجود بیش از ۷۰۰ میلیمتر بارندگی در سال، درخت زیتون معمولاً فعالیت رویشی زایشی کافی داشته اما انجام آبیاری در طی فصل رویش و در دوره های گرم و خشک می تواند مفید باشد.
۲ – در باغهای دیم و در صورت وجود ۷۰۰ – ۵۰۰ میلیمتر بارندگی در سال، میزان مناسبی از رشد و تولید میوه رخ داده اما انجام آبیاری میتواند منجر به بهبود قابل توجه در رشد و نمو و میوه دهی گردد.
۳ – در صورت وجود بارندگی کمتر از ۵۰۰ – ۴۰۰ میلیمتر در سال، انجام آبیاری به عنوان یک فعالیت خیلی مهم محسوب شده به طوری که با انجام آبیاری ، رشد رویشی و زایشی افزایش خیلی زیادی خواهد داشت.

مجموعه ای از اقداماتی نظیر کنترل علفهای هرز ، تراکم پایین کاشت ، شدت کافی هرس می تواند موجب کاهش تنش آبی درخت گردند.

۵ – پراکنش بارندگی

در باغهای دیم، پراکنش بارندگی در طی فصل رویشی زایشی باید به نحوی باشد که هر ۴۵ – ۴۰ روز یک بارندگی اتفاق بیفتد. در واقع میوه ها جهت جذب آب قابل دسترس برای درخت، نیروی کمتری نسبت به برگها داشته و بنابراین در هنگام کمبود آب، میوه ها راحتتر چروکیده می شوند. چروکیدگی میوه برگشت پذیر بوده و هنگامی که آب قابل دسترس برای درخت افزایش یابد، میوه ها می توانند دوباره متورم شوند. با اینحال وقوع تنش آبی طولانی مدت و یا مکرر اثرات منفی قابل توجه دارد به طوری که رشد میوه آهسته تر شده و تجمع روغن در میوه کاهش می یابد.

۶ – رطوبت نسبی

رطوبت زیاد هوا موجب حمله آفات شده و می تواند شرایط نامساعدی را برای درخت زیتون ایجاد کند. در مناطق با رطوبت نسبی بالا، لازم است ارقامی انتخاب شوند که تحمل خوبی در برابر آفات داشته باشند. رطوبت بالا از عوامل تاثیر گذار در کاشت و پرورش درخت زیتون است.

۷ – بادخیز بودن منطقه

در کاشت درختان زیتون یکی دیگر از عواملی که باید در نظر داشت، بادخیز بودن منطقه است.

  • باد شدید میتواند موجب شکستگی شاخه ها و سرشاخه ها و ریزش گل و میوه گردد.
  • بادهای دریایی حاوی نمک میتواند موجب سوختگی بر روی برگها و سرشاخه های جوان گردند.
  • بادهای شمالی میتوانند موجب افت ناگهانی دما شده، درحالیکه بادهای گرم باعث سوختگی برگهای رأسی و آسیب به گلها و میوهها میگردند.

با استفاده از بادشکن های مانند درختان سرو ، اکالیپتوس و غیره و یا از طریق موانع مکانیکی از جنس آهن یا چوب یا دیواره های بتنی میتوان خسارت باد را در مناطق بادخیز کنترل نمود.

۸ – تگرگ

تگرگ همواره مضر است اما بیشترین آسیب را میتواند در طی مراحل گلدهی و رشد و رسیدگی میوه ایجاد کند. تگرگ نه تنها موجب آسیب مستقیم به درخت از طریق شکستن گل آذین و سرشاخه و زخمی شدن شاخه و میوه می گردد، بلکه خسارت غیر مستقیم نیز به همراه دارد که از طریق زخم بر روی بافت چوبی است و موجب نفوذ عوامل باکتریایی مانند بیماری گره می شود. در نتیجه بلافاصله پس از وقوع تگرگ توصیه می شود که سمپاشی علیه عوامل بیماریزا ، به ویژه شرایط مناسب برای توسعه بیماری گره صورت گیرد.

خاک مناسب

خاک مناسب کاشت و پرورش درخت زیتون ، خاکی با خصوصیات زیر است :

مخلوط متوسطی از خاکها ( ۵۰ – ۳۵ درصد شن ، ۴۵ – ۲۵ درصد لای ، ۲۵ – ۲۰ درصد رس )
خاک عمیق، حاصلخیز، تازه، با زهکشی مناسب و ph بین ۶/۸ تا ۷/۵

کاشت و پرورش درخت زیتون

با اینحال، درخت زیتون سازگاری زیادی با خاکهای مختلف داشته و قادر به رشد و تولید میوه حتی در خاکهای غنی از آهک ( تا ۶۰ – ۵۰ درصد آهک کل ) ، سنگلاخی ضعیف و خشک با pH شدید ۵/۵ تا ۸/۵ و یا نسبتا شور و یا سدیمی می باشد. حتی در خاکهای شنی، درخت زیتون می تواند رشد و تولید خوبی داشته باشد، اما نیاز به آبیاری و تأمین مواد مغذی به اندازه کافی دارد. خاکهای با رس بسیار زیاد ( رس بیش از ۴۵ – ۴۰ درصد ) و خاکهای جلگه ای برای کشت زیتون مناسب نیستند زیرا مشکل غرقابی داشته و درخت زیتون به این شرایط بسیار حساس است.

عمق خاک

با توجه به اینکه بخش عمده ریشه های درخت زیتون تا عمق ۷۰ سانتیمتری سطح خاک رشد می کنند، عمق مفید خاک نباید کمتر از ۸۰ سانتیمتر باشد.

شوری خاک و آب

زیتون یکی از مقاوم ترین گونه های درختی به شوری است. این نکته را باید در نظر داشت که ارقام مختلف زیتون از نظر تحمل به شوری دارای تفاوتهای اساسی هستند. درخت زیتون همچنین یکی از مقاومترین گونه های گیاهی به خاکهای سدیمی است.

عوامل بیماری زا در خاک

وجود قارچهای بیماریزا در خاک یا آب آبیاری مانند ورتیسیلیوم داهلیا یا آرمیلاریا مِلیا برای درخت زیتون بسیار مضر بوده و باید این موضوع بررسی شود. در زمینی که قبلاً درختان زیتون مورد حمله قارچ ورتیسیلیوم قرار گرفته اند و یا محصولات میزبان این قارچ کاشته شده اند توصیه میشود که کاشت و پرورش زیتون را مدتی به تعویق انداخته و یا تا چند سال گیاهان علفی در محل مورد نظر کاشته شود. در هر حال، هنگام آماده سازی خاک برای باغ جدید و جهت کاهش خطرات بهداشت گیاهی، بسیار مهم است که هرگونه کنده درختان و بقایای ریشه جمع آوری و حذف شوند.

عملیات کاشت زیتون

انتخاب نهال

بهترین نهالهای زیتون برای کاشت و پرورش آنهایی هستند که ۱/۵ – ۱ سال سن داشته باشند ( در مورد نهالهای پیوندی، از زمان انجام پیوند ) و حداقل ارتفاع بیش از ۱۰۰ – ۸۰ سانتیمتر بوده و سیستم ریشه کاملاً توسعه یافته باشد. نهالها ترجیحاً باید تک تنه، با شاخه بندی جانبی و شاخه های کوتاه و با تعدادی جوانه در بخش رأسی باشند.

نهالهایی که به خوبی در نهالستان رشد یافته باشند، در داخل باغ به تربیت خاصی نیاز ندارند. خریداری نهال های ۲/۵ – ۲ ساله توصیه نمی شود. نهالهای جوانتر از نظر کنترل علفهای هرز در روی ردیفها و نیز هرس به توجه ویژه نیاز دارند. برای نهالهای مسن تر خطر مهم، کاشت آنهاست به ویژه اگر این نهالها در گلدانهای خیلی کوچک کاشته شده باشند، زیرا سیستم ریشه نمیتواند به خوبی رشد و نمو نماید.

فاصله کاشت

فاصله کاشت بستگی به قدرت رشد رقم، حاصلخیزی خاک، شرایط آب و هوایی منطقه ، نوع هرس و روشهای باغبانی به کار رفته دارد. استفاده از ماشینهای کشاورزی در باغ به ویژه هنگام برداشت، تأثیر غیرمستقیم بر روی انتخاب فاصله بین ردیفها و فاصله نهالها بر روی ردیفها دارد. در هنگام کاشت نهال باید به این نکته توجه کرد که در هنگام رشد کامل درخت، تاج آن باید باز بوده به طوری که تهویه هوا به خوبی صورت گرفته و در نتیجه فاصله کاشت باید به گونه ای مشخص شود که از سایه اندازی متقابل بین درختان همجوار جلوگیری گردد.

کاشت و پرورش درخت زیتون

در مورد درخت زیتون بهترین نتایج با کاشت ۲۰۰ تا ۴۰۰ اصله نهال در هکتار به دست آمده است و تراکم های بالا برای ارقام با قدرت رشدی پایین و باغهای آبی توصیه شده و بر عکس، تراکم های کمتر برای ارقام پر رشد و باغهای دیم استفاده می شود تا بتوان از منابع محیطی تا حد امکان بهره برداری نمود.

بیشترین تراکمهای کاشت مورد استفاده به شرح زیر می باشند :

۱ – طرح کاشت مربع با فواصل ۵*۵ تا ۷*۷ متر که اجازه می دهد تا نور به صورت یکنواخت به داخل تاج نفوذ کرده و حرکت طولی و عرضی ماشین آلات امکانپذیر گردد.

۲ – طرح کاشت مستطیل که فواصل کاشت نهال از ۸ – ۶ متر در بین ردیف و ۷ – ۴ متر بر روی ردیف، متغیر است. فاصله بیشتر در بین ردیفها موجب سهولت حرکت ماشین آلات می شود.

به طور کلی، طرح کاشت مستطیل برای ارقام کم رشد با عادت رشدی مستقیم و عمودی و تربیت تک مخروطی مناسب است، در حالی که طرح کاشت مربع برای ارقام پر رشد و با عادت رشدی گسترده و با تربیت گلدانی یا کروی مناسبتر است.

در خصوص ارقام با قدرت رشدی خاص یا در مناطق خشک که دسترسی به آب عامل محدوده کننده است ( بارندگی کمتر از ۴۰۰ – ۳۰۰ میلیمتر در سال ) تعداد نهالها باید به ۱۵۰ – ۱۰۰ نهال در هکتار کاهش یابد و از طرح کاشت مربع با فواصل ۸ * ۸ یا ۱۰ * ۱۰ متر استفاده شود.

کاشت درخت گرده دهنده که برای ارقام خود ناسازگار ضروری است و حدود ۱۵ – ۱۰ درصد از کل درختان یک باغ از نوع گرده دهنده باید باشد و باید به طور یکنواخت در سطح باغ و یا به صورت ردیفهای متناوب با ارقام اصلی کاشته شوند. در حالت دوم، توصیه میشود که تعداد درختان گرده دهنده کمتر از ۲۰ – ۱۵ درصد از کل تعداد درختان نباشد.

زمان کاشت

انتخاب زمان مناسب کاشت درخت زیتون مراحل دیگر پرورش آن را تسهیل می کند. در مناطق با زمستان معتدل که خسارت سرما بسیار ناچیز بوده و بارندگی بهاره اندکی دارد، بهتر است که کاشت نهال در پاییز و یا در اواخر زمستان و اوایل بهار صورت گیرد. در مناطق گرم و خشک میتوان در طی زمستان به راحتی می توان عملیات مربوط به کاشت نهال زیتون و پرورش آن را انجام داد.

حفر چاله و کاشت

چاله کاشت باید دارای عمق و قطر حدود ۴۰ سانتیمتر باشد. عملیات حفاری را می توان به صورت دستی یا با مته چاله کنی انجام داد. قبل از حفر چاله و به ویژه در خاکهای رسی باید مطمئن شد که خاک خشک باشد تا از کوبیده شدن دیواره های چاله کاشت جلوگیری گردد. همچنین میتوان چاله ها را چند هفته قبل از کاشت نهال حفاری نمود.

پیشنهاد مطالعه  چگونگی کاشت ، آبیاری ، کوددهی و هرس درخت بادام

برای کاشت ، نهال ها را به نحوی در چاله قرار دهید که طوقه نهال بیشتر از ۵ سانتیمتر در زیر خاک قرار نگیرد. تنها در موارد خاص یعنی در نهال های خودریشه و خاکهای سبک و یا در مورد نهالهای پیوندی و یا نواحی با خطر سرمازدگی می توان نهالها را کمی عمیقتر کاشت تا ریشه در عمق بیشتری قرار گیرد

میتوان در کف چاله از کود دامی یا ماده آلی استفاده کرد و سپس با لایه نازکی از خاک پوشاند تا ریشه ها مستقیماً با کود در تماس نباشند.

پس از آنکه نهال در جای صحیح خود قرار گرفت، چاله را با خاک پر کرده و به آرامی خاک را فشرده کرده تا نهال به خاک چاله بچسبد تا از تنش و شکستگی در ریشه جلوگیری شود. جهت جلوگیری از ایجاد رواناب ناشی از بارندگی یا آب آبیاری، به ویژه در اراضی شیبدار توصیه می شود که یک تشتک کوچک در اطراف نهال ایجاد گردد.

کاشت و پرورش درخت زیتون

پس از کاشت نهال و بسته به ارتفاع آن، نهال با استفاده از نوارهای نرم پلاستیکی در دو تا سه نقطه به قیّم بسته میشود. بلافاصله پس از کاشت، نهالها باید با حداقل ده لیتر آبیاری شده تا تماس بین خاک و ریشه به خوبی برقرار گردد و آب مورد نیاز برای ریشه زایی مناسب نهالها تأمین گردد.

مالچ پاشی

جهت جلوگیری از رشد علفهای هرز در نزدیکی نهالهای زیتون، میتوان قبل از کاشت نهالها، از مالچ به عرض ۱/۵ – ۱ متر و درامتداد ردیف نهال ها استفاده کرد. استفاده از مالچ علاوه بر تسهیل مدیریت خاک در امتداد ردیفها، موجب تقویت رشد و نمو اولیه نهالها شده زیرا رقابت بین علفهای هرز با نهالها را از بین برده و شرایط بهتری برای رشد ریشه نهال فراهم می کند.

عملیات پس از کاشت

پس از کاشت درخت زیتون عملیات مربوط به پرورش آن آغاز می شود. در زمان جوانه زنی رویشی و یا ۱۵ – ۱۰ روز پس از کاشت نهال اقدامات زیر توصیه می شود :

  1. تغذیه موضعی با کود نیتروژنه ( ۴ – ۲ بار در طی بهار، حدود ۵۰ گرم ازت به ازاء هر نهال )، در هنگام استفاده باید دقت شود که کود مستقیماً با تنه نهال در تماس نباشد.
  2. در صورت وقوع خشکی در صورت نیاز آبیاری صورت گیرد.
  3. حذف علفهای هرز به صورت مکانیکی یا با علفکش
  4. حذف هرگونه جوانه و شاخه در امتداد تنه نهال و شاخه های نزدیک سطح زمین در طول تابستان
  5. مبارزه با آفات و بیماریها در صورت نیاز ، به ویژه با پروانه جوانه خوار ، بید زیتون ، سرخرطومی برگخوار ، لکه طاووسی و گره زیتون و حشراتی که به جوانه های انتهایی نهال آسیب میزنند.
  6. واکاری نهال های خشکیده

خاک ورزی

به طور معمول و در طی سال، ۳ – ۲ بار ( در مناطق گرم ۴ – ۳ بار ) خاک ورزی در بهار یا تابستان کفایت میکند. عملیات خاک ورزی بهاره تابستانه موجب حذف علفهای هرز و کاهش مصرف آب در پای درخت می شود.

عملیات خاک ورزی در پاییز برای زیر خاک کردن کودهای آلی و معدنی که خیلی متحرک نیستند ( مانند فسفر و پتاسیم ) ، میتواند مفید باشد و همچنین باعث تسهیل نفوذ بارندگیهای پاییزه زمستانه و نیز شکستن لایه های سخت خاک می گردد.

کوددهی

۱ – کوددهی جهت رشد درخت

در عملیات مربط به کاشت و پرورش زیتون کود دهی دارای اهمیت زیادی است. برای درختان جوان که هنوز به تولید نرسیده اند، نیتروژن یک عنصر اصلی برای رشد درخت است. با این حال، در خاکهایی که از نظر فسفر و پتاسیم ضعیف هستند، باید از کودهای فسفر و پتاسه نیز استفاده کرد و باید این نکته را در نظر گرفت که این عناصر برای رشد ریشه و مقاومت درخت در برابر کمبودهای غذایی ضروری هستند. کودها باید در اطراف تاج درخت پخش شوند اما از کوددهی در نزدیکی تنه درخت باید خودداری نمود.

کاشت و پرورش درخت زیتون

کود نیتروژن

قبل از آغاز رشد رویشی بهاره ( بهمن اسفند ) باید دو تا سه بار کوددهی با نیتروژن انجام شود و مقدار آن برای درختان یک تا چهارساله به ترتیب ۵۰ ، ۱۰۰ ، ۱۵۰ ، ۲۰۰ گرم به ازاء هر اصله نهال است. در مناطق سردسیر، توصیه می شود که بعد از خردادماه از مصرف نیتروژن خودداری نمود زیرا نیتروژن زیاد می تواند منجر به رشد رویشی شده و بافت گیاه را آبدار و ترد کرده و در نتیجه نهال نسبت به تنشهای دمایی حساستر می شود.

در مناطق با زمستان معتدل، تغذیه با نیتروژن را میتوان در پاییز انجام داد تا فصل رشد طولانی تر شود. در سالهای اولیه پس از کاشت، می توان به جای اوره از کودهای نیتریکی یا آمونیومی استفاده کرد زیرا غلظت نیتروژن بالایی دارند. این گونه کودهای باید کاملا در سطح زمین پخش شوند و از کلوخه ای شدن و تماس مستقیم آنها با نهال جلوگیری شود.

کود فسفر و پتاسیم

در صورت لزوم همچنین میتوان از کودهای فسفره و پتاسه استفاده کرد و مقدار آن از سال اول تا چهارم پس از کاشت و به ازاء هر نهال شامل ۱۵ ، ۲۵ ، ۳۵ ، ۵۰ گرم کود فسفره و ۳۰ ، ۵۰ ، ۱۰۰ ، ۱۵۰ گرم کود پتاسه می باشد.

کود دامی

در زمان کاشت نهال زیتون و برای پرورش مناسب آن وجود مواد آلی در خاک ضروری است. مواد آلی را میتوان به صورت کود دامی و هر ساله در اطراف درخت پخش کرد و باید از تماس کود دامی با تنه درخت خودداری شود و از ۱۰ – ۵ کیلوگرم به ازاء هر درخت از سال دوم پس از کاشت، به تدریج به ۴۰ – ۳۰ کیلوگرم در سال پنجم پس از کاشت می رسد. استفاده از کود دامی قبل از زمستان در مناطق سردسیر باید با دقت صورت گیرد زیرا تحریک رشد رویشی همزمان با کاهش شدید دما، می تواند باعث حساسیت بیشتر درخت به سرما گردد.

۲ – کوددهی جهت تولید میوه در درخت

قابلیت دسترسی به نیتروژن، پتاسیم و فسفر خاک در تمام طول دوره رویشی درخت ضروری است. با اینحال، نیاز به نیتروژن از بهار تا اوایل مراحل رشد و نمو میوه و نیز مرحله سخت شدن هسته ( از اواخر تیر تا اواخر مرداد ) بیشتر است. همچنین تا پاییز برای رشد و نمو متعادل میوه و تشکل ذخایر غذایی در درخت و جهت حمایت از رشد رویشی سال آینده، وجود نیتروژن ضروری است.

کودهای شیمیایی

در خاکهای با بافت و حاصلخیزی متوسط، مقدار مواد مغذی سالیانه برای درختان بالغ زیتون با تراکم ۲۵۰ اصله در هکتار و تولید سالیانه ۴ تن میوه میتوان از ۱۵۰ – ۹۰ کیلوگرم نیتروژن، ۳۰ – ۲۰ کیلوگرم فسفر و ۱۲۰ – ۷۰ کیلوگرم پتاسیم در هکتار استفاده نمود. بدیهی است که هر چقدر میزان تولید باغ زیتون بیشتر باشد، میتوان مقدار کود دهی را افزایش داد، به ویژه اگر خاک فاقد عناصر مغذی باشد.

ماده آلی

کاشت و پرورش درخت زیتون

هر تن کود دامی حاوی ۴ کیلوگرم نیتروژن ، ۲/۵ کیلوگرم فسفر و ۵ کیلوگرم پتاسیم است. میتوان هر ۴ – ۲ سال یکبار، مقدار ۶۰ – ۳۰ تن کود دامی در هر هکتار برای درختان زیتون استفاده نمود و این کار در آب و هوای مرطوب میتواند هر چهار سال یکبار انجام شود.

کود مرغی حاوی حدود ۱۵ کیلوگرم نیتروژن، ۱۵ کیلوگرم فسفر و ۱۵ کیلوگرم پتاسیم در هر تن است که میتواند همراه با کود دامی ( ۳ – ۲ تن در هکتار ) و یا به تنهایی ( ۴ تن در هکتار ) مصرف شود. درصورتی که کود مرغی به تنهایی مصرف می شود، بهتر است با بقایای کاه و کلش و ساقه ذرت و یا کود سبز مخلوط شود.

هنگامی که امکان تهیه کود دامی وجود ندارد، می توان از سایر انواع مواد آلی و ترجیحاً آنهایی که با هزینه کم در داخل باغ وجود دارند، استفاده کرد که عبارتند از کود سبز یا بقایای خردشده هرس ، کمپوست تازه تفاله زیتون ، ضایعات حاصل از روغن کشی زیتون و ضایعات دامی ، این مواد را می توان هر ۴ – ۲ سال یکبار به میزان ۴۰ – ۲۰ تن در هکتار و یا هرساله به میزان ۱۰ تن در هکتار استفاده کرد.

پخش کود

در باغ های جوان و یا باغهای با تراکم کمتر از ۲۰۰ اصله در هکتار، بهتر است کودها فقط در اطراف درخت و به صورت نوار در حاشیه سایه انداز تاج درخت مصرف شود و دقت گردد که در نزدیکی تنه درخت استفاده نشود. اگر تاج درخت بیش از ۵۰ درصد سطح کل باغ را بپوشاند، کوددهی باید در سطح کل باغ زیتون انجام شود که میتواند به صورت حفر یک نوار به عرض حدود یک متر باشد.

اگر قابلیت دسترسی به مواد آلی محدود باشد، بهتر است به جای آنکه در سطح کل باغ مصرف شود در اطراف تاج درخت ریخته شده و همواره از ریختن کود دامی در نزدیک تنه درخت خودداری شود. پخش کود باید به صورت متعادل و یکنواخت بوده و از تشکیل کلوخه هایی که موجب آسیب به ریشه می شود، جلوگیری کرد.

محلولپاشی

برگهای زیتون می توانند مواد مغذی را جذب کنند. بیشترین جذب از طریق سطح زیرین برگ انجام میشود. محلولپاشی دارای مزایایی زیر است :

  • تأثیر بسیار سریعی داشته و مستقل از رطوبت خاک عمل می کند و در نتیجه راه حل سریعی برای رفع کمبودهای ناگهانی است.
  • امکان انجام کوددهی هدفمند در مراحل بحرانی ( قبل از گلدهی، تشکیل میوه، سخت شدن هسته و غیره ) را فراهم می کند.
  • مقدار کودهای مورد نیاز را تا دوسوم کاهش میدهد.

با توجه به مقادیر نسبتاً کم مواد مغذی که می توانند در هر مرحله از محلولپاشی استفاده شوند و همچنین ظرفیت جذب محدود از طریق برگها، معمولاً توصیه نمی شود که محلولپاشی جایگزین تغذیه از طریق خاک گردد.

کودهای مناسب محلول پاشی

در بین کودهای نیتروژنه، کود اوره بسیار سریع میتواند جذب، جابجا و متابولیزه گردد. محلولپاشی با محلول ۴ – ۱ درصد اوره میتواند به ویژه در باغهای دیم و حتی با قابلیت دسترسی اندک به آب موجود در خاک مفید باشد و در طی دوره بحرانی سخت شدن هسته انجام گردد. محلولپاشی میتواند برای سایر دوره ها و در هنگام وقوع کمبودهای موقتی، مفید باشد.

در آب وهوای خشک و یا پس از یک سال پر بار و یا در خاکهای حاوی پتاسیم پایین، محلولپاشی با نیترات پتاسیم به غلظت ۳ – ۱ درصد می تواند مفید باشد. محلولپاشی با فسفر ( اسید فسفریک یا مونوآمونیوم فسفات ) به ندرت مؤثر است.

کمبود منیزیم را میتوان با استفاده از محلول سولفات منیزیم به غلظت ۳ – ۱ درصد برطرف نمود. محلولپاشی برای رفع کمبودهای ریز مغذیها بسیار مفید است. به خصوص برای بور ( به میزان یک گرم در لیتر کود بوراکس ) که باید در اوایل اردیبهشت و بعد از گلدهی هر ۳ – ۲ هفته یکبار تا زمان تشکیل میوه انجام شود.

آبیاری

آبیاری در زمان کاشت و در دوره پرورش درخت زیتون دارای اهمیت زیادی است. درخت زیتون در بین گونه های گیاهی منطقه معتدله، نسبت به خشکی دارای تحمل است و قادر است به صورت دیم یا با اندکی آبیاری زنده بماند. آبیاری موجب افزایش عملکرد در باغهای زیتون شده و این کار برای باغهای با تراکم زیاد ضروری است.

کاشت و پرورش درخت زیتون

به طورکلی، در باغهای متراکم با ۲۰۰ تا ۴۰۰ اصله درخت در هکتار نیاز آبی ۳۵۰۰ – ۱۰۰۰ مترمکعب در هکتار در سال است در حالیکه در باغهای فوق متراکم با ۲۵۰۰ – ۱۰۰۰ اصله درخت در هکتار نیاز آبی ۲۵۰۰۰ مترمکعب در هکتار در سال است.

نیاز آبی درختان زیتون در طی سه مرحله اتفاق می افتد که در این زمانها باید از تنش آبی درخت جلوگیری کرد و درختان را آبیاری نمود. این سه مرحله به شرح زیر اند :

  1. در حد فاصل مراحل گلدهی تا تشکیل میوه که از بهمن ماه تا اواسط خرداد است.
  2. مراحل اولیه رشد و نمو میوه که از اواسط خرداد تا تیرماه است
  3. مرحله تورم سلولها و تشکیل روغن که همراه با افزایش اندازه میوه ها و تجمع روغن است که از مردادماه تا زمان برداشت میوه است.

هرس درخت زیتون

هرس از دیگر مراحل کاشت و پرورش درخت زیتون است. رایج ترین فرم موجود برای تربیت درخت زیتون، تربیت به روش گلدانی و تا حد کمتری تربیت به روش تک مخروطی است.

تربیت به روش گلدانی

تربیت گلدانی انواع مختلفی دارد ( گلدانی آزاد ، گلدانی چند مخروطی ، گلدانی مخروط وارونه ، مخروط استوانه ای و غیره ) که از نظر زاویه بین شاخه های اصلی، رشد شاخه های اصلی و ارتفاع تنه اصلی درخت با هم تفاوت دارند. فرم گلدانی آزاد برای هرس درختان زیتون بسیار مطلوب است.

تربیت به روش گلدانی آزاد

تربیت گلدانی شامل یک تنه با ارتفاع ۵۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر می باشد که بستگی به سیستم برداشت دارد. ارتفاع تنه درخت در صورت برداشت دستی باید ۸۰ – ۵۰ سانتیمتر باشد، در حالیکه در برداشت مکانیزه با استفاده از لرزاننده تنه، ارتفاع تنه باید ۱۲۰ – ۱۰۰ سانتیمتر باشد.

پیشنهاد مطالعه  کاشت ، داشت و برداشت درخت گردو

در قسمت بالای تنه ۴ – ۳ شاخه اصلی باید انتخاب شوند باید در نظر داشت که از نظر نفوذ کافی نور و استحکام شاخه، زاویه شاخه با تنه باید بین ۳۵ تا ۴۵ درجه باشد. همچنین برای مقاومت ، شاخه های اصلی باید حدود ۱۰ سانتیمتر از یکدیگر فاصله داشته باشد. در کنار و زیر شاخه های اصلی، شاخه های ثانویه قرار می گیرند. بر روی شاخه های ثانویه، شاخه های میوه دهنده با سن ۳ – ۲ سال قرار دارند.

کاشت و پرورش درخت زیتون

به سمت داخل تاج ، نباید شاخه های ثانویه وجود داشته باشد، بلکه باید شاخه هایی با رشد ضعیف قرار گیرند که نور و هوا به راحتی وارد تاج درخت شود. در نتیجه هر شاخه یک فرم نیمه مخروطی پیدا می کند و شاخ و برگ فضاهای خالی ( پنجره ای شکل ) در بین شاخه های اصلی ایجاد کرده و بخش داخلی تاج تقریباً خالی است.

چگونگی تربیت به روش گلدانی

در تربیت درخت زیتون به روش گلدانی درخت باید به یک قیّم متصل شده و ۳ – ۲ سال به طور آزادانه رشد و نمو کند. در این روش در سال دوم یا سوم بعد از کاشت ، نهال سر برداری می شود. با سر برداری ، شاخه های جدید در زیر محل برش رشد می کنند. با رشد شاخه ها چند شاخه قوی را به عنوان شاخه های اصلی درخت انتخاب کرده و بقیه شاخه ها را حذف می کنند. شاخه های اصلی نباید از یک نقطه خارج شوند.

شاخه هایی که به صورت عمودی در حال رشد هستند را باید به تدریج هدایت نمود که این کار از طریق کوتاه کردن نوک آنها و هدایت در مسیر صحیح انجام می شود تا این شاخه ها زاویه مناسب پیدا کنند. به عنوان مثال در حالتی که سه شاخه وجود داشته باشد، سه میله در زمین نصب شده و هر یک از شاخه ها را به میله می بندند و یا آنکه در بین دو شاخه اصلی که بیش از حد به هم نزدیک هستند، قطعه ای کوچک به عنوان جداکننده قرار می دهند تا شاخه ها در جهت مناسب رشد کنند.

شاخه های کاملاً عمودی و با رشد خیلی زیاد باید حذف شوند. اگر شاخه ای بیش از حد باز باشد یا بیش از حد بسته باشد، باید با حذف آن ، با شاخه در حال رشد جدید جایگزین شوند. در تربیت گلدانی نباید درخت بیش از ۵ – ۴ متر رشد کند و باید به صورت دوره ای با هرس درخت را در این ارتفاع حفظ نمود.

شاخه های ثانویه باید فاصله کافی از یکدیگر داشته باشند و از همپوشانی آنها بر روی یکدیگر جلوگیری شود. طول شاخه های ثانویه باید از سمت قاعده به سمت نوک شاخه اصلی، کاهش یابد تا سایه اندازی متقابل ایجاد نگردد و در نتیجه، نوردهی در کل شاخه فراهم شود.

تربیت به روش تک مخروطی

تربیت به روش تک مخروطی، روشی است که به منظور کاهش اندازه جانبی درختان و افزایش تراکم درخت استفاده می شود و همچنین موجب تسهیل در برداشت می گردد. در این نوع تربیت زاویه بین شاخه های اصلی بسیار باز بوده و طول شاخه ها از قاعده به سمت نوک تاج درخت کاهش می یابد و بنابراین درخت شبیه به یک مخروط به نظر می رسد.

کاشت و پرورش درخت زیتون

شاخه های اصلی باید به صورت مارپیچی بر روی تنه قرار گیرد و فاصله بین شاخه ها باید حداقل یک متر باشد تا از سایه اندازی متقابل جلوگیری گردد. پایینتر شاخه باید در ارتفاع حداقل یک متری قرار گرفته و ارتفاع کلی درخت نباید بیش از ۵ – ۴ متر باشد.

چگونگی تربیت به روش تک مخروطی

در طی ۴ – ۳ سال اول پس از کاشت باید رشد ارتفاعی تنه درخت تحریک شود و رشد جانبی از طریق هرس تابستانه و حذف یا سرزنی سر شاخه های خیلی قوی یا حذف نرکها بر روی تنه کنترل شود به ویژه سر شاخه هایی که در نزدیکی نوک درخت رشد کرده و تمایل به رقابت با تنه اصلی دارند.

شاخه های اصلی با زاویه باز تربیت شده و در نهایت شاخه های جانبی بر روی شاخه های اصلی قرار می گیرند. نکته بسیار مهم این است که بخش بالایی تنه درخت با هرس مناسب همیشه باز باشد و هنگامی که بخش بالایی دچار آسیب یا ضعیف گردد، باید سریعاً با یک شاخه قوی در زیر آن جایگزین شود.

هر ساله باید تا ارتفاع یک متری از سطح زمین شاخه های که بر روی تنه قرار دارند قطع شوند. از طریق هرس تابستانه، هرگونه شاخه نرک که ممکن است بر روی بخشهای بالایی شاخه های اصلی رشد کنند، حذف می شوند.

تربیت به روش گلدانی بوته ای ( گلدانی چند تنه )

این روش تربیت در حال حاضر فقط در باغهای قدیمی دیده می شود و روش قابل توصیه ای نیست، زیرا کنترل علفهای هرز در پای درختان مشکل بوده، مشکلاتی در زمینه استفاده از زیر اندازهای برداشت زیتون ایجاد کرده و نمیتوان از لرزاننده های تنه نیز برای برداشت مکانیزه استفاده کرد.

در این روش تربیت ۴ – ۳ درخت زیتون با فاصله ۱۰۰ – ۸۰ سانتیمتر از یکدیگر کاشته شده اند و هر درخت رشد رویشی نیمه مخروطی داشته که هر یک تاج جداگانه ای دارند. این روش تربیت عموماً برای اصلاح درختانی که شدیداً در اثر سرمازدگی آسیب دیده بودند، استفاده می شد.

هرس باردهی

از دیگر عملیات های مهم در کاشت و پرورش درخت زیتون هرس باردهی است. چوب زیتون نرم است و شاخه ها در اثر وزن میوه خمیده می شوند. بدین ترتیب روی انحنای شاخه های که در اثر وزن میوه خم شده اند شاخه های جدید تولید می شود. به مرور زمان شاخه های جدید در محل انحنا بر روی شاخه های پیر سال گذشته سایه می اندازند و رفته رفته این شاخه ها غیر فعال و خشک می شوند.

در هرس باردهی درختان زیتون حذف هر ساله یا دو سال یکبار این شاخه های پیر ضرورت دارد. هرس باردهی شامل یک سری فعالیتها برای حفظ تعادل بین فعالیتهای رویشی و زایشی درخت است. هرس تولید میوه صحیح باید شرایط زیر را داشته باشد:

  1. بهبود کمیت و کیفیت محصول
  2. به تأخیر انداختن پیری درخت
  3. حفظ تعادل رشد رویشی -زایشی
  4. نفوذ نور خورشید به داخل درخت
  5. اطمینان از گردش هوا در بین شاخ و برگ
  6. ایجاد سهولت در عملیات برداشت

شدت هرس

جهت ایجاد تعادل بین فعالیت رویشی و زایشی درخت، شدت مناسب هرس بسیار مهم است. برای تعیین شدت هرس مناسب، نکات زیر باید در نظر گرفته شوند :

۱ – سن درخت

در سالهای اولیه پس از کاشت ، درخت زیتون قدرت رشدی زیادی داشته و به سرعت ارتفاع آن زیاد شده و طول شاخه ها و ضخامت تنه افزایش می یابد. با توجه به اینکه نور به راحتی به داخل تاج کوچک درخت میتواند نفوذ کند، هرس باید بسیار سبک باشد به طوری که واکنش رویشی تحریک نگردد و ورود به دوره زایشی به تأخیر نیفتد.

در مرحله باردهی کامل درخت که شاخ و برگ گسترده شده اند درختان تمایل به کاهش فعالیت رویشی داشته و باردهی بیشتر است و در نتیجه شدت هرس باید افزایش یابد ( هرس متوسط ) تا رشد رویشی تحریک گردد.

در مرحله پیری درخت، فعالیت زایشی بیشتر از فعالیت رویشی شده و در نتیجه جوانه زنی درخت ضعیف شده و در این حالت، هرس شدید ضروری است و باید حجم بیشتری از شاخ و برگ حذف شده و مقدار کافی کودهای نیتروژنه مصرف شود و آبیاری به خوبی صورت گیرد، به طوری که نیتروژن موجود باعث رشد نمو بیشتر سر شاخه ها شده و در نتیجه، بازسازی رویشی درخت و ایجاد شاخه های جوان کافی باشد.

۲ – رشد درخت

ضروری است که به جای بررسی جداگانه شاخه ها، قدرت رشدی کل درخت زیتون مورد ارزیابی قرار گیرد. اگر درخت قدرت رشدی خوبی دارد ( سرشاخه های بلند ، برگهای سبز تیره و براق ، شاخه های نرک کافی ) توصیه می شود که با انجام برشهای مناسب، هرس سبک انجام شود ( یعنی انجام برش در شاخه های جانبی درخت ) به طوری که شاخه ها از حالت عمودی خارج شده و به صورت جانبی رشد کنند و از رشد رویشی در یک نقطه خاص جلوگیری شده و در نتیجه سایه اندازی برطرف گردد. با اینحال، هرس شدید باید بر روی شاخه های خیلی قوی انجام شود.

در درختان خیلی قوی، هرس میتواند محدود به حذف شاخه های نرک و شاخه های نازک گردد تا مانع از سایه اندازی بر روی شاخه های بارده شوند و یا حتی میتوان برای یک سال از انجام هرس خودداری کرد.

اگر درخت ضعیف باشد ( سرشاخه های کوتاه ، برگهای سبز روشن و مات ، شاخه های کوچک و ضعیف ) توصیه میشود که یک هرس شدید انجام شود تا نور رسانی به تمام تاج به خوبی صورت گرفته و تشکیل سر شاخه های جدید با قدرت رشدی متوسط تحریک گردد. همزمان باید تغذیه کافی و آبیاری صورت گرفته و در صورت نیاز، اقدام به سمپاشی علیه آفات گردد.

۳ – مقدار محصول سال قبل

کاشت و پرورش درخت زیتون

جهت جلوگیری از اینکه هرس موجب عدم تعادل فعالیتهای رویشی زایشی شده و در نتیجه، سال آوری تشدید گردد ( یک سال پر محصول و به دنبال آن، یک سال کم محصول ) هرس باید پس از سال کم محصول با شدت بیشتری انجام شود تا مقدار جوانه های گل کاهش یافته و فعالیت رویشی شدید گردد و بالعکس، در سالی که میزان تولید پایین پیشبینی میشود، بهتر است شدت هرس کمتر باشد. همچنین انجام هرس در دوره های دوساله و پس از سال آور میتواند سال آوری را تشدید کند.

دوره انجام هرس

در کاشت و پرورش درخت زیتون انجام دوره ای هرس دارای اهمیت ویژه ای است. هرس میتواند هر ساله ، هر دو سال یکبار و یا هر سه سال یا بیشتر انجام شود :

هرس یکساله

هرس در دوره های یکساله این امکان را به وجود می آورد که حذف شاخه ها و سرشاخه های ضعیف و یا رشدیافته در محل نامناسب به موقع انجام شود، هوادهی به داخل تاج درخت به خوبی انجام شده و سال آوری کاهش می یابد و طول عمر درخت افزایش پیدا کند اما هزینه کارگری بیشتر است.

هرس دو ساله

هرس در دوره های دوساله که باعث تعدیل سال آوری شده و انجام یک هرس نسبتاً بیشتر پس از سال آور ضروری است به طوریکه باید شاخه های ثانویه را تنک کرده، سرشاخه های ضعیف را حذف نموده و بخش داخلی تاج نیز تنک شود. همچنین در سال بعد، یک هرس سبکتر جهت حذف شاخه های نرک و قسمتهای بیمار درخت انجام می شود.

هرس دو ساله هزینه اجرای کمتری داشته اما میزان تولید سالانه آن کمتر است. با اینحال، در مناطقی که درخت زیتون به خوبی رشد کرده باشد، حتی در سالهایی که هرس انجام نشود، میزان تولید مناسب خواهد بود، زیرا در حالت انجام هرس دوساله، مقدار تولید کاهش قابل توجه پیدا نکرده و مانعی برای برداشت مکانیکی نخواهد بود و در نتیجه میتواند از نظر نتایج و هزینه ها بهترین نتیجه را به دست بدهد و جهت کاهش سال آوری، میتوان هرس دوسالانه را به طور متناوب بر روی نیمی از درختان باغ انجام داد و نیم دیگر باغ را در سال بعد هرس نمود.

هرس سه ساله

هرس در دوره های چندساله شامل یک هرس بسیار شدید است که کاهش ارتفاع تاج درخت و کوتاه کردن یا حذف شاخه های مسن است اما موجب پیری زودرس درخت و کاهش تولید میشود. این نوع هرس در شرایطی توصیه میشود که منطقه دچار کمبود آب بوده، کارگر ماهر برای هرس وجود نداشته و متوسط تولید مورد نظر حتی با انجام هرس سالانه یا دوسالانه نیز نسبتاً پایین باشد.

پست های مرتبط
خطرناکترین آفات و بیماریهای درخت گردو را بشناسید
آفات و بیماریهای درخت گردو

آنچه در این مطلب می خوانیم در این مقاله با مهمترین بیماریها و آفات درخت گردو آشنا می شویم. برای آگاهی از نحوه کاشت درخت گردو مقاله کاشت و داشت ادامه مطلب

شناخت آفات و بیماری های درخت انار و راههای مبارزه با آن
آفات و بیماریهای درخت انار

آنچه در این مطلب می خوانیم کرم گلوگاه ، کرم به ، شته انار ، کرم سفید ریشه ، سوسک چوبخوار و شپشک آرد آلو جزء آفات مهم انار و ادامه مطلب

آشنایی با آفات و بیماری های درخت زیتون و روش کنترل آنها
آفات درخت زیتون ، بیماری های درخت زیتون

زیتون ، درختی نیمه گرمسیری و بومی منطقه مدیترانه است. درخت زیتون در صورت محافظت مناسب می تواند به مدت طولانی ( تا ۱۰۰۰ سال ) عمر کند. زیتون یک ادامه مطلب

مهمترین آفات و بیماریهای درخت خرما
آفات و بیماریهای درخت خرما

آنچه در این مطلب می خوانیم در سری آموزشهای شناخت آفات و بیماری های درختان در این مطلب با آفات و بیماریهای درخت خرما آشنا می شویم. زنجرک خرما ، ادامه مطلب

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن

دانلود رایگان کتاب مدیریت آبیاری در باغات

برای دانلود ایمیل خود را وارد کنید