آموزش کاشت زعفران و نحوه داشت و برداشت آن

اشتراک گذاری

کاشت زعفران از گذشته دور در مناطق جنوبی خراسان معمول بوده است. ویژگی های خاص این محصول علاوه بر نیاز آبی کم میتوان به موارد زیر اشاره کرد :

  1. از امکان بهره برداری آن به مدت ۷ – ۵ سال در یک نوبت کشت
  2. ماندگاری محصول به مدت طولانی
  3. سهولت حمل و نقل
  4. عدم نیاز زراعت آن به ماشین الات سنگین و تکنولوژی پیچیده
  5. توان جذب نیروی کار زیاد
  6. آبیاری آن در زمان غیر بحرانی تنش آبی
  7. افزایش مصارف صنعتی و داروئی آن

اهمیت اقتصادی زعفران

زعفران گران ترین محصول کشاورزی و ادویه جهان جایگاه ویژه ای در بین محصولات صنعتی و صادراتی ایران دارد و در حال حاضر ایران بزرگترین تولید کننده و صادر کننده زعفران در جهان است. مطالعات نشان می‌دهد که از هر هکتار زمین زعفران حدود ۵ الی ۶ کیلوگرم و در شرایط خشکسالی حدود سه کیلو گرم زعفران خشک به دست می اید.

کاشت ، داشت و برداشت زعفران

کشورهای ایتالیا – سوئیس – فرانسه – فنلاند – آلمان – سوئد – عربستان – کویت امارات متحده عربی و بحرین بزرگترین وارد کنندگان زعفران جهان هستند.

مشخصات گیاه شناسی

زعفران گیاهی است دائمی و علفی که در اوایل پاییز گل می دهد. این گیاه دارای ساقه زیر زمینی غده ای شکل به نام کُرم ( corm ) می باشد که کشاورزان اصطلاحاً به آن پیاز زعفران می گویند. وزن پیازها از ۱ تا ۲۰ گرم متغیر است.

گل اولین اندامی است که در اواسط پاییز از خاک خارج می شود. هر پیاز ۱ تا ۳ گل ارغوانی و هر گل دارای ۶ گلبرگ می باشد. مادگی در مرکز گل قرار گرفته و دارای یک تخمدان غده ای بوده و از قسمت تخمدان، خامه باریکی خارج می گردد. خامه زرد رنگ به یک کلاله شفاف قرمز نارنجی ۳ شاخه ای تقسیم می شود. سه کلاله همراه با خامه ای که حدود ۵ سانتی متر است، پس از خشک شدن، همان زعفران تجارتی را تشکیل می دهد.

نیازهای اکولوژیکی زعفران

زعفران گیاهی است که در مناطق خشک و نیمه گرمسیر رشد می کند. ولی در مناطقی که آب و هوای معتدل و تابستان های خشک و زمستان های ملایم داشته باشند، رشد مطلوب تری دارد و کیفیت محصول آن بهتر است.

اگر در دوره خواب گیاه (تابستان) بارندگی شدید صورت گیرد و یا در زمین آبیاری انجام شود باعث فساد پیازها شده. بنابرین مناطق پر بارش مانند شمال کشور برای کشت زعفران مناسب نیستند. در ارتفاع بین ۱۳۰۰ تا ۲۳۰۰ متر از سطح دریا گیاه زعفران عملکرد خوبی را نشان می دهد.

این گیاه در یک محدوده حرارتی ۱۵ – درجه سانتی گراد در زمستان تا ۴۰ درجه در تابستان را تحمل می کند. زعفران هر چند که در انواع خاک ها اعم از سبک و شنی و یا رسی و سنگین قابل کشت می باشد ولی بهترین رشد و عملکرد را در خاک های هوموس دار با بافت متوسط لومی دارد. زمین حاصلخیز و آهک دار با ph بین ۷ تا ۸ زمین مناسب کاشت زعفران است.

مراحل زندگی گیاه زعفران

گونه های زیادی از زعفران به صورت وحشی در طبیعت وجود دارد که فقط کاشت یک گونه زعفران به صورت زراعی انجام می شود. زعفران زراعی که شما با آن سرو کار دارید، در طول یک سال دارای یک دوره بیداری و یک دوره خواب می باشد.

الف _ دوره بیداری گیاه زعفران

این دوره از مناطق گرمسیر تا سردسیر بین ۷ تا ۷/۵ ماه طول می کشد و در طول آن گیاه دو مرحله شدت رشد و توقف رشد را طی می کند :

مرحله رشد

این دوره از اوایل مهر ماه تا پایان بهمن ماه هر سال ادامه دارد و در طول این مدت با اولین آبیاری ریشه ها در انتهای پیاز مادر و در زیر زمین روییده و به مرور بزرگ می شوند. گل ها پدیدار شده، برگ ها می رویند و بلند می شوند.

پیاز زعفران بسته به شرایط آب و هوای منطقه در اوایل آبان تا اواسط آذر ماه گل می دهد. دوره گل دادن یک مزرعه ۱۵ تا ۲۰ روز طول می‌کشد. در روزهای اول تعداد گل ها کم و به تدریج تا اواسط دوره تعداد گل‌ها به حداکثر میزان خود می‌رسد و پس از آن به تدریج کاهش می‌یابد. بعد از گل دادن کم کم برگها ظاهر شده و سطح مزرعه از برگهای زعفران پر می شود .

اتفاق مهمی که در این دوره ۴/۵ تا ۵ ماهه می افتد، این است که پیاز مادر پس از پایان گلدهی کم کم کوچک می شود و جسم خود را به پیاز دختر که بر بالای او و در انتهای لوله گل به وجود می آید منتقل می کند. به طوری که در اواخر بهمن ماه از پیاز مادر و ریشه های آن اثری نخواهد بود. به همین دلیل کوددهی در این زمان بی فایده است.

مرحله توقف رشد

این مرحله که از اوایل اسفند تا خشکیدن برگ ها و حدود ۲/۵ ماه طول می کشد. در این دوره رشد برگ ها متوقف شده و ریشه وجود ندارد اما حفظ رطوبت خاک که از طریق آبیاری های اسفند صورت می گیرد برای حفظ درشتی پیاز های دختر که در این زمان تبدیل به پیاز مادر شده اند، خیلی مهم است.

ب – دوره خواب گیاه زعفران

در دوره خواب که از گرمسیر تا سردسیر به مدت ۴ تا ۴/۵ ماه طول می کشد و از نیمه های اردیبهشت تا مهر ادامه دارد. پیاز دو مرحله خواب حقیقی و خواب ظاهری را طی می کند.

مرحله خواب حقیقی

این مرحله که از حدود نیمه اردیبهشت تا نیمه تیر به مدت ۶۰ روز طول می کشد مرحله خواب کامل پیاز است. زیرا اگر به جوانه نوک پیاز در زیر خاک نگاه کنیم در طول این مدت اندازه آن ثابت می ماند، زیرا در داخل جوانه تغییرات مهمی صورت نمی گیرد. در این مرحله اگر پیاز را جابجا کنید هیچ صدمه ای به روند تشکیل گل در داخل آن وارد نمی شود و لذا این دوره بهترین موقع کندن و جابجایی پیاز و احداث مزارع جدید است.

کاشت ، داشت و برداشت زعفران

مرحله خواب ظاهری

این مرحله که از نیمه اول تیر تا حداکثر نیمه شهریور به طول می انجامد، نخستین انگیزش اندامهای برگ و ساقه در داخل جوانه پدید می آیند و سپس در طول دهه دوم و سوم مرداد طی انگیزش بعدی اندام های گل از قبیل پرچم و مادگی ظاهر می شوند. بنابراین در این مرحله اگر چه پیاز را در خواب فرض می کنیم اما در عمل بیدار و فعال است و فعالیت های فیزیولوژیکی در آن صورت می گیرد.

این مرحله بدترین زمان جابجائی و کاشت پیاز زعفران و احداث مزارع جدید است. زیرا به تشکیل گل در داخل جوانه صدمه می زند و گل آوری بسیاری از پیازها را در همان سال اول از بین می برد و این بلائی است که اکثر زعفران کاران سنتی به آن گرفتار هستند و باید آن را تغییر دهند.

روش کاشت زعفران

نظر به اینکه پیاز زعفران پس از کاشت اولیه ۷ تا ۱۰ سال متوالی محصول می دهد. بنابر این عملیات مرحله کاشت منحصرا در سال اول انجام می گیرد و طی سال های بعد تنها عملیات مربوط به مراحل داشت و برداشت اجرا می شود. در نتیجه مرحله کاشت زعفران در سال اول از اهمیت خاصی برخوردار است.

تکثیر زعفران از طریق ایجاد پیازچه توپر جدید که از پیاز مادر تولید می شود صورت می پذیرد. زعفران در ماه های تابستان به صورت راکد و غیر فعال در زمین باقی می ماند در این موقع می توان نسبت به تهیه و برداشت پیازهای جدید اقدام نمود. بهتر است پیازهای در آورده شده را بلافاصله در زمین جدید کاشت و از انبار کردن آن خوداری شود. اگر این کار انجام نشود میزان برداشت زعفران در سال اول به شدت کاهش میابد.

آماده سازی زمین

برای آماده سازی زمین کشاورزی جهت کاشت زعفران در فصل زمستان یا بهار سال بعد اقدام به شخم زدن زمین می کنیم. این زیر و رو کردن زمین برای مبارزه با علف های هرز هم مفید می باشد. در اواخر بهار و یا اوایل تابستان قبل از خریداری پیاز و یا بیرون آوردن پیاز زعفران از زمین قدیمی ابتدا زمین جدید را با پخش کود حیوانی کاملا پوسیده ( ۸۰ تا ۱۰۰ تن در هکتار ) تقویت کرده سپس پیازها را در زمین می کاریم.

آماده سازی پیاز زعفران

بهترین پیاز را می توان از مزارع ۴ الی ۵ ساله بدست آورد. بهتر است پس از کندن پیازها از زمین آنها را درجه بندی کرد. به این ترتیب که آن هایی که وزن بیش از ۸ گرم دارند در مزرعه جدید کاشته شوند و پیازهای ریز و کوچکتر را در زمین کوچکی که خوب تقویت شده جداگانه کاشته و با آبیاری و مراقبت بیشتر آن ها را درشت نمود و سال بعد به مزرعه اصلی انتقال داد.

کاشت ، داشت و برداشت زعفران

برای اطمینان از همراه نبودن کنه های خاکی و یا آلودگی های قارچی، پیازها را قبل از کاشت با محلول های کنه کش و قارچ کش ضد عفونی نمایید. نکته ای که باید در موقع کاشت زعفران به آن توجه کرد این است که در موقع کشت ، سر پیازها باید رو به بالا باشد. بعد از قرار دادن پیازها در محل خود روی آنها را با خاک می پوشانیم.

چگونگی کاشت زعفران

مقدار کشت پیاز زعفران بسته به ریزی و درشتی از ۵ الی ۱۰ تن در هکتار فرق می‌کند و فواصل کاشت معمولا ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر و تعداد پیازهای انتخابی جهت کشت در هر چاله ۳ پیاز متوسط می باشد که در عمق ۲۰ سانتی متری زمین باید قرار گیرد تا در زمستان از سرما و یخبندان و در تابستان از خراب شدن پیازها بر اثر گرما جلوگیری شود.

کاشت زعفران می تواند توسط ماشین و به صورت ردیفی بوده و یا به صورت کرتی و با دست انجام پذیرد. ولی آنچه که مهم است این که ردیف ها مستقیم باشد و با فاصله مساوی از همدیگر قرار گیرند.

در حالی که این فاصله و این عمق با تراکتور مقدور نیست. مگر اینکه فاصله ردیف ها را به ۴۰ تا ۴۵ سانتی متر افزایش دهیم که در نتیجه تراکم بذر کم شده و محصول مزرعه پایین می آید. موضوع بسیار مهمی که در نحوه کاشت پیازها باید مورد توجه قرار داد، این است که می باید از کشت چاله ای که در آن چند پیاز ریز و درشت در کنار هم و در یک جا در چاله قرار گیرد باید اجتناب کرد.

در این مورد می توان به کشت تسبیحی اقدام کرد. به این صورت که پیازها تک تک و به فاصله ۵ تا ۷ سانتی متر از یکدیگر و یا بصورت زیگزاگ و جوانه انتهایی به طرف بالا در ته شیار قرار داده شده و روی آن به ارتفاع ۵ تا ۱۰ سانتی متر با خاک پوشانده شوند.

در کشت تسبیحی هر پیاز به تنهایی فضا و غذای کافی در دسترس خواهد داشت و برای سال های بعد پیازهای درشت به وجود آورده و در نتیجه باعث افزایش تولید در سال های دوم و سوم می شود. اما در کشت چاله ای پیازها از همان سال اول در رقابت جذب غذا بوده و دیرتر درشت می شوند و سال سوم است که مزرعه به محصول قابل توجه ای می رسد

مراحل داشت

زعفران گیاهی است چند ساله که پس از کاشت، ۷ تا ۱۰ سال متوالی محصول می دهد. بنابراین عملیات داشت در مزارع زعفران از اهمیت خاصی برخوردار است.

۱ – آبیاری

در نقاط مختلف بسته به وضع آب و هوایی منطقه از اوایل مهرماه تا دهه اول آبان ماه آبیاری زعفران شروع می گردد. با توجه به اینکه عمل آبیاری باعث تحریک گیاه شده و گیاه زعفران را از خواب بیدار می کند، آب اول باید خیلی با دقت و حساسیت خاصی انجام گیرد تا برداشت زعفران با اشکال مواجه نشود.

معمولاً مزارع زعفران ۵ بار در سال آبیاری می شوند :

آب اول ( بار آب )

در مناطق سردسیر در اوایل مهر انجام می شود و عمل سله شکنی پس از این آبیاری انجام می شود و سه هفته بعد گل ها نمودار می شوند.

آب دوم ( زاج آب )

معمولاً ۴۰ روز پس از آبیاری اول اتفاق می افتد. از ضروریات این آبیاری این است که قبل از آن می باید در حدود ۱۰۰ کیلوگرم کود اوره در هکتار برای افزایش رشد رویشی در مزرعه پخش و سپس آبیاری کنیم.

دو آبیاری فوق در توسعه ریشه های پیاز زعفران و رسانیدن غذا به آنها و رشد و نمو گیاه و درشت شدن پیاز دختر بسیار مهم اند.

آب سوم

در اثر رطوبت زمستانه علف های هرز در مزرعه می رویند. لذا در اوایل اسفند آبیاری سوم انجام می شود که عملیات وجین را آسانتر می کند. به همین دلیل به آبیاری وجین معروف است.

آب چهارم

این آب که تا اواخر اسفند ماه داده می شود، برای حفظ رطوبت پیاز در خاک مهم است و درشتی پیاز دختر را حفظ می کند. در سال های مرطوب و در نقاط سردسیر به همین چهار آب بسنده می شود.

آب پنجم ( زرد آب )

این آب که قبل از زرد شدن برگ های زعفران صورت می گیرد، آخرین آبیاری زعفران به حساب می آید و معمولاً در فروردین ماه صورت می گیرد.

۲ – کود دهی

زعفران گیاه قانعی است و با مصرف مقدار کمی کود محصول کافی به بار می آورد. بنابراین کشاورزانی که به مقدار زیاد از کودهای شیمیایی به خصوص کود فسفاته استفاده می کنند، خاک خود را مسموم و از حاصل خیزی می اندازند. تجزیه خاک در آزمایشگاه راه شما را برای کوددهی صحیح روشن می کند.

کاشت ، داشت و برداشت زعفران

در ایران بسته به جنس زمین از ۲۰ تا ۸۰ تن کود گاوی پوسیده در هکتار مصرف می گردد. افزایش عملکرد گیاه زعفران در رابطه با نسبت کربن به ازت خاک واکنش بسیار مثبتی را نشان می دهد. بنابراین درمصرف ازت و کودهای آلی باید دقت کافی داشت. زیرا مصرف بیش از حد کودهای ازته باعث برهم زدن نسبت کربن به ازت خاک گردیده و عملکرد زعفران کاهش می یابد.

خاک های کلسیم دار جهت رشد زعفران بسیار مناسبند و کودهای دامی به دلیل پتاسیم زیاد جهت رفع احتیاجات این گیاه استفاده می گردد. همچنین خاک های بسیار حاصلخیز به دلیل افزایش رشد سبزینه ای برای کاشت زعفران مناسب نیستند.

مصرف کود حیوانی منافع دیگری هم دارد که عبارتند از :

۱ – مقاومت گیاه زعفران در مقابل یخ زدگی پیازها در زمستان خیلی بیشتر می شود.
۲ – کود حیوانی رطوبت خاک را نگه می دارد لذا گیاه در مقابل خشکسالی بهتر مقاومت می کند.
۳ – پیاز از گرمای تابستان در زیر خاک کمتر صدمه می خورد.

چند توصیه در مورد مصرف کود

مزرعه زعفران خود را تا حد امکان با کود حیوانی تقویت کنید. در مورد کود ازته توجه کنید که اگر از ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار اوره بیشتر مصرف شود، گل آوری پیاز کاهش یافته و در عوض بچه زائی آن زیاد می شود.

از مصرف کود محلول کامل ( ازت، فسفر و پتاس ) در اواخر بهمن یا اوایل اسفند ماه غافل نشوید. تحقیقات نشان داده است که پس از بهمن ماه که پیاز زعفران ریشه های خود را از دست می دهد، مصرف یک بار از کود های محلول بسیار مفید خواهد بود. این کود توسط برگ های زعفران می تواند جذب و به پیازها منتقل کند و باعث درشتی آن ها شود و سال بعد تا ۳۰ درصد عملکرد را افزایش دهد.

۳ – سله کشی

سله شکنی از عملیات مهم مرحله داشت زعفران می باشد و لازم است پس از آبیاری و به محض گاو رو شدن زمین مزرعه به نحوی که پیازها صدمه نبیند سله شکنی انجام گردد. عمق سله شکنی نباید از ۵ تا ۸ سانتی متر بیشتر باشد.

سله شکنی باعث می شود که گل ها به آسانی از خاک بیرون آمده و کود حیوانی با لایه سطح خاک مخلوط گردد. چنانچه عمل سله شکنی با تأخیر انجام گردد جوانه گل ها خود را به سطح خاک رسانده و سله شکنی موجب قطع آن ها می گردد.

۴ – وجین و مبارزه با علف های هرز

علف های هرز از طریق رقابت با گیاه از نظر جذب آب، مواد غذایی و نور خورشید سبب کاهش محصول می شوند. برای از بین بردن علف های هرز شیوه های زیادی وجود دارد. اما معمولاً از ترکیب دو یا چند روش نتیجه مناسب تری به دست می آید.

با علف های هرز به روش های مکانیکی، زراعی، بیولوژیکی و شیمیایی مبارزه می کنند. اما در زراعت زعفران روش مکانیکی به ویژه وجین متداول است و روش شیمیایی با توجه به خواب تابستانی زعفران با سموم کم خطر عملی می باشد.

با توجه به این که بوته زعفران ضعیف، کوتاه و ظریف است، وجین از اهمیت بسیاری برخوردار است. زیرا چنانچه زمین کشت از وجود علف های هرز پاک نشود، پس از مدتی تمام مزرعه را پوشانده و نابودی آن ها به سختی امکان پذیر خواهد بود.

بنابراین در پنج ماه بهار و تابستان که پیاز زعفران دوره استراحت تابستانی خود را می گذراند می توان با استفاده از وسایل دستی و ماشینی به راحتی علف های هرز را از بین برد. از بردن ماشین آلات سنگین به داخل زمین بعد از کاشت زعفران باید خودداری کرد، زیرا این وسایل باعث کوبیدگی سطح خاک می شود.

اولین وجین بعد از برداشت گل ها و آبیاری دوم انجام می گردد تا علف های هرز از بین رفته و فاصله بین ردیف های کاشت که در اثر رفت و آمد افراد گل چین فشرده شده است، کولیده شده و نرم گردد. وجین دوم در صورت ضرورت به فاصله یک ماه از وجین اول جهت جلوگیری از استقرار علف های هرز زمستانه و عمل وجین های بعدی بنا به ضرورت در بهار و تابستان انجام می گردد

عمر مفید زعفران کاری

بعد از کاشت زعفران پیازهای آن به مدت ۴ الی ۱۲ سال در زمین باقی می ماند و همه ساله گل می دهند. بعد از گذشت این مدت به علت تراکم پیازها ، کاهش مواد غذایی ، پوک شدن برخی از پیازها و کوچک شدن آنها میزان تولید محصول کاهش یافته و کشاورزان تصمیم می‌گیرند که پیازهای زعفران را به زمین دیگری انتقال دهند. معمولا بعد از بیرون آوردن پیازها زمین را به کشت چغندر – علوفه – جو – گندم و ….. اختصاص می دهند.

مرحله برداشت

مرحله برداشت محصول، دشوارترین و پرزحمت ترین و در عین حال حساس ترین مرحله زراعت زعفران است که شامل چیدن گل و جدا کردن کلاله از گل می باشد. عمر گل ها ۳ تا ۴ روز می باشد و اگر به موقع برداشت نشود از بین خواهد رفت. همچنین اگر گل ها مدت زیادی در معرض هوای گرم، باد و نور خورشید قرار گیرد، کیفیت رنگ و عطر آن کمتر شده و از مرغوبیت زعفران کاسته می گردد.

طریقه و موقع چیدن گل ها

دوره گل دهی مزرعه زعفران معمولاً ۱۵ تا ۲۵ روز می باشد و مقدار گل ها از روز هفتم تا دهم افزایش می یابد. زمان برداشت بسته به شرایط اقلیمی و زمان اولین آبیاری متغیر می باشد و در صبح زود و قبل از طلوع آفتاب و گاهی عصرها عمل جمع آوری گل ها انجام می گردد.

جهت حفظ مرغوبیت رنگ زعفران، برداشت گل ها صبح زود و به صورت گل نیمه باز و یا غنچه باشد تا اینکه کلاله ها در حین جابجایی کمتر آسیب ببینند. جهت جلوگیری از خراب شدن گل ها توصیه می شود از سبدهای حصیری و منفذدار و یا کیسه های نخی استفاده شود و سبدها بیش از حد پر و فشرده نشوند.

کاشت ، داشت و برداشت زعفران

گل ها بلافاصله پس از چیدن از کلاله جدا گردد، زیرا در اثر گذشت زمان گرده های زرد رنگ پرچم بر روی کلاله ها قرار گرفته و هم چنین جدا سازی کلاله ها به سختی و با فشار انجام می شود و در نتیجه باعث آسیب دیدن کلاله ها و کاهش ارزش و بازار پسندی زعفران می شود.

دستور العمل صحیح خشک کردن زعفران

  • زعفران جدا شده ازگل را روی توری های مخصوص قرار میدهند و اماده خشک کردن میکنند حد مطلوب هر توری ۱۵۰ تا ۲۰۰ گرم زعفران تر میباشد.
  • منبع حرارتی که بتواند ۷۵ درجه گرما را بطور یکنواخت و غیر مستقیم در قسمت زیر توری تامین کند.
  • زعفران را به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه روی دستگاه گذاشته
  • پس از ۲۰ دقیقه توری خالی دیگری روی توری محتوی زعفران قرار داده هردو توری را با هم برداشته طوری بچرخانید که زعفران در توری دوم تخلیه شود.
  • مجددا توری را روی دستگاه قرار دهید پس از ۱۵ دقیقه همین عمل را تکرار کنید.
  • پس از۳ تا ۴ بار تکرار زعفران داخل توری خشک شده و باید به ظرف مخصوص نگهداری منتقل شود.
پست های مرتبط
کاشت ، داشت و برداشت زیره سبز
کاشت ، داشت و برداشت زیره سبز

آنچه در این مطلب می خوانیم کاشت زیره سبز به دوران اولیه تاریخ بشر بر می گردد نام زیره سبز در فهرست گیاهان دارویی مصر باستان وجود داشته است. این ادامه مطلب

انواع گیاه فیکوس و روش های تکثیر و نگهداری آنها
گیاه فیکوس

فیکوس ها از خانواده موراسه و از تیره انجیر هستند. زادگاه اصلی آنها جنگل های استوایی قاره آسیا و آمریکای شمالی و استرالیا می باشد. گیاه فیکوس دسته بزرگ گیاهی ادامه مطلب

روش تکثیر و نگهداری گیاه سانسوریا
گیاه سانسوریا

آنچه در این مطلب می خوانیم گیاه سانسوریا بومی کشور آفریقای جنوبی است. این گیاه به صورت بوته ای رشد می کند. سانسوریا از خانواده لاله ها می باشد که ادامه مطلب

کاشت و پرورش گیاه اسطوخودوس
کاشت و پرورش گیاه اسطوخودوس

آنچه در این مطلب می خوانیم به دلیل ویژگیهای گیاه اسطوخودوس و مقاوم بودن این گیاه به خشکی و سـایر عوامـل محدودکننـده رشـد گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک ادامه مطلب

پیشنهاد مطالعه  کاشت و داشت گیاه آویشن

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن

دانلود رایگان کتاب مدیریت آبیاری در باغات

برای دانلود ایمیل خود را وارد کنید