خاک های شور و قلیایی و درجه بندی آنها

خاک های شور و قلیایی
اشتراک گذاری

خاک های شور و قلیایی و درجه بندی آنها یکی از مسائلی که در مناطق خشک و نیمه خشک در ارزیابی خاکها از اهمیت ویژهای برخوردار است.

خاکهای شور دارای مقادیر زیادی املاح محلول هستند. همین املاح زیاد سبب پیدایش تغییرات کیفی بسیاری در آنها شده است. خاک های شور سدیم تبادلی زیادی ندارند. شناسائی خاکهای شور امر دشواری نیست و به سهولت از روی لایه های سفید نمکی (شوره) که در سطح خاک ظاهر می شود قابل تشخیص اند.

درجه بندی خاک های شور و قلیایی

وجود املاح در خاک از حد معینی که تجاوز نماید موجب محدودیت رشد گیاهان در خاک می شود. خاک ها از نظر شوری به چند دسته تقسیم می شوند:

درجه صفر – اینگونه خاکها عاری از نمک بوده و هیچ گونه محدودیتی از نظر رشد گیاه ندارند.

درجه ۱- نمک موجود در خاک تا حدودی در وضع رشد گیاهان حساس اثر گذاشته ولی در رشد گیاهان نمک دوست بی تأثیر است.

درجه ۲- مقدار نمک خاک در حدی است که باعث کاهش رشد معمولی همه گونه گیاهان می شود.

درجه۳- نمک خاک زیاد است و فقط عده محدودی از گیاهان مقاوم به شوری در این گونه خاکها رشد می کنند.

معبار تشخیص درجات ذکرشده قابلیت هدایت الکتریکی (E.C) خاک است. میزان هدایت الکتریکی وابسته به میزان نمک موجود در خاک می باشد.

در بررسی خاک های شور و قلیایی لازم است سه عامل هدایت الکتریکی E C ، درصد نمک و pH خاک مورد توجه قرار گیرد. ۱- هدایت الکتریکی E.C خاک که نشان دهنده غلظت املاح در خاک است. هر چه مقدار املاح محلول در خاک بیشتر باشد مقدار E.C بیشتر و خاک یا آب شورتر است. ۲- درصد سدیم تبادلی خاک یا E.S.P هرچه سدیم خاک بیشتر باشد مقدار E.S.P بیشتر و خاک قلیایی تر است. ۳- PH خاک ، هرچه PH خاک بیشتر باشد خاک قلیایی تر است.

برای رده بندی نهایی در مورد خاک باید عوامل متعددی درشوری و قلیایی شدن خاک در نظر گرفت. ولی این سه عامل بعنوان عوامل اصلی در تعیین شوری یا قلیاییت خاک در نظر گرفته می شود. املاح محلول در خاک علاوه برایجاد مسمومیت در گیاهان باعث افزایش فشار اسمزی محلول می شود. زیاد شدن فشار اسمزی محلول سبب جلوگیری از جذب آب و موادغذایی توسط ریشه می گرد. توسط ریشه می گردد.

هر خاکی که غلظت املاح محلول در آن به حدی باشد که در رشد گیاهان ایجاد محدودیت نماید خاک شور نامیده میشود. خاکهایی که سدیم قابل تبادل در آنها به حدی باشد که مانع رشد معمولی گیاه شود را خاک سدیمی می نامند.

خاک های شور


در اینگونه خاکها نمک موجود در حدی است که رشد اغلب گیاهان به مخاطره می افتد. مقـدار هدایت الکتریکی E.C خاکهای شور از ۴ بیشتر و درصد سدیم قابل تعویض آن (E.S.P) کمتر از ۱۵ درصد و pH آن نیز معمولا از ۸/۵ کمتر می باشد.

خاک های قلیایی

در اینگونه خاکها سدیم قابل تعویض خیلی زیاد و برعکس نمک محلول آن کم می باشد. هدایت الکتریکی (E.C) خاکهای قلیایی کمتر از ۴ میلی موس و سدیم قابل تعویض (E.S.P) آن بیشتر از ۱۵ درصد است. مقدار pH خاکها بیشتر از ۸/۵ است. حتی می تواند تا ۱۰ هم برسد.

خاک های شور و قلیایی

پیشنهاد مطالعه

با عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان و علائم کمبود آنها بیشتر آشنا شوید

خاک های شور و قلیایی

در خاک های شور و قلیایی مقدار سدیم قابل تعویض زیاد می باشد. در این گونه از خاک ها E.C بیشتر از۴ میلی موس و E.S.P آنها نیز بالاتر از ۱۵ درصد است. مقدار pH در این خاکها بالای ۸/۵ است.


خاکهای شور گرچه دارای مقدار زیادی املاح محلول بوده و لذا از نظر تغذیه ای برای رشد گیاه نامناسب می باشند ولی خواص فیزیکی آنها معمولا خوب است. میزان املاح موجود دراین خاکها را معمولا میتوان از طریق شستشوی با آب کاهش داد.

پیشنهاد مطالعه  روش های مبارزه با آفات کشاورزی

قبل از اقدام به شستشو باید وضعیث زهکشی خاک روشن شود. بدین معنی که معین شود آیا خاک قادر به خروج کامل آبهای شستشو می باشد یا خیر؟ در صورتیکه وضعیت زهکشی خاک مناسب نباشد باید نسبت به احداث زهکشهای مصنوعی اقدام نمود. پس از اطمینان از وضعیت زهکشی، زمین را بصورت کرتهایی با ابعاد مناسب درآورده و مقدار لازم آب وارد هر کرت نموده و اجازه می دهند که آب در خاک نفوذ کرده و املاح محلول را از خاک خارج نماید.

در خاکهای سدیمی، غلظت کل املاح خاک محلول مانند خاکهای معمولی است. ولی زیادى سدیم قابل تبادل عـلاوه بر خواص سوء تغذیه ای سبب از هم پاشیدن خاکدانه ها گردیده و لذا خواص فیزیکی این خاکها بد است.

سدیم قابل تبادل دارای این خاصیت است که از گردهم آمدن ذرات اولیه خاک و تشکیل خاکدانه جلوگیری می کند. لذا خاکهای دارای سدیم قابل تبادل زیاد چنانچه شورهم نباشند دارای خواص فیزیکی نامطلوبی می باشند.

در حالیکه در خاکهای دارای کلسیم قابل تبادل زیاد خواص فیزیکی اغلب خوب و مناسب است. بنابرین pH این خاکها بالا بوده و گاهی به ۱۰ با بیشتر نیز میرسد. قلیایی بودن شدید این خاک سبب پراکتش یا حتی حل شدن ذرات هوموس شده و این ذرات پراکنده شده یا حل شده با آب به سطح خاک آمده سبب ایجاد لکه های تیره رنگ لیز در سطح خاک می گردد.

اصلاح خاک های شور و قلیایی


افزودن گـچ و شستشوی خاک یکی از راههای اصلاح خاک های سدیمی است. افزودن اسید سولفوریک یا گوگرد نیز از راه های اصلاح این خاکها به شمار می رود. شستشوی خاکهای سدیمی با آب تنها بخصوص اگر آب شستشور کم نمک نیز باشد. نه تنها سبب اصلاح آنها نمی گردد بلکه باعث بدتر شدن حالت فیزیکی آنها نیز می شود.

در خاکهای شور سدیمی گرچه مقدار سدیم قابل تبادل از ۱۵ درصد بیشتر است. ولى بعلت وجود املاح محلول زیاد ، PH بالا نبوده و کمتر از ۸/۵ است. خواص فیزیکی خاک های شور- سدیمی خوب است. زیرا با املاح محلول زیاد خود سبب جلوگیری از پراکنش خاکدانه ها می گردد. رشد گیاه بعلت وجود املاح محلول زیاد و نیز زیادی سدیم قابل تبادل در این خاکها کم است.

شستشوی این خاکها با آب تنها ممکن است سبب بدتر شدن وضع و تبدیل آنها به خاک سدیمی می شود. لذا روش اصلاح این خاکها همان افزودن گچ ، گوگرد یا اسیدسولفوریک و سپس شستشوی آنها با آب می باشد. یکبار دیگر یاد آور می شود که قبل از اقدام به شسنشوی خاک باید ترتیبی برای زهکشی خاک و خروج آبهای اضافی داده شود.

در خاکهایی که شوری و سدیمی بودن آن چندان زیاد نباشد می توان بجای شستشوی خاک و صرف هزینه های گزاف مربوط به آن اقدام به کشت گیاهان مقاوم به شوری و قلیایی بودن خاک نمود. یا با انجام برخی عملیات احتیاطی از شور و سدیمی شدن بیشتر خاک جلوگیری کرد.

خاک های شور و قلیایی

تاثیر شوری خاک بر روی گیاهان

میزان بالای املاح در خاک هم میزان برداشت محصول را پایین می آورد و هم کیفیت آن را کاهش می دهد. همه محصولات کشاورزی دراین شرایط با کم و بیش تفاوتی مرغوبیت خود را از دست می دهند و میزان محصول نیز کاهش می یابد. هیچ خاک شوری محصول زیاد و مرغوبی تولید نمی کند. همه گیاهان از شوری خاک صدمه می بینند ولی خسارت وارده بر برخی از آنها بیش از اندازه است.

گیاهان مقاوم به شوری را که قادر به رویش و بقاء در این خاکها هستند گیاهان شوری پسند می نامند. مقاومت این گیاهان به شوری خاک به علت شرایط فیزیولوزیکی و آناتومی خاصی است که اجازه می دهد گیاه غلظت زیاد املاح را تحمل کند و الا دارای مثابولیسم نوع ویژه ای نیستند و از این نظر با دیگر گیاهان تفاوتی ندارند. از جمله این گیاهان می توان علف شور ، لوبیای دریایی و خارشتر را نام برد.

پیشنهاد مطالعه  روش های تکثیر گیاهان

کم آبی و تشنگی تأثیر عمده شوری خاک به گیاه است که به علت تراکم زیاد املاح در خاک بوجود می آید. بالا رفتن غلظت محلول خاک و افزایش فشار اسمزى آن مانع از جذب آب بوسیله گیاه میشود و ممکن است با وجود رطوبت کافی در خاک ، گیاه نتواند آب جذب کند و دچار نشنگی و پژمردگی شود.

علاوه بر این ، افزایش PH خاک بویژه در خاکهای سدیمی موجب غیر قابل جذب شدن بسیاری از عناصر غذایی به ویژه عناصر کم مصرف در خاک می شود و بدین ترتیب گیاء با کمبود این عناصر مواجه می شود.


تاثیر شوری خاک بر رشد گیاه در خاکهای سبک بیشتراز تأثیر آن در خاکهای سنگین است. آثار شوری خاک بر محصول به صورت پیدایش لکه های خالی بر روی گیاه می کند. گیاهان کوتاه ، کوچک و پراکنده و غیر یکنواخت می شوند. برگها به رنگ سبز مابل به آبی در می آیند. و پوشش آنها ضخیم می شود. برگ های جوان زرد و دچار سوخنگی می شوند که نباید با سوختگی ناشی از کمبود پتاسیم یا آفتاب سوختگی اشتباه شود.

لطمه ای که شوری خاک به محصول میزند در ابتدای رشد بیشتر از مراحل بعدی است. شوری خاک مانع از جوانه زدن بذرها و خوب و یکنواخت سبز شدن آنها می شود.

بزرگترین مشکل شوری خاک هم همین است که در اثر تبخیر آب از سطح خاک املاح زیادی در روی پشته ها تراکم می یابد. و این باعث افزایش غلظت املاح در اطراف بذر تا چندین برابر مقدار آن در عمق ۲۰ سانتی متری خاک می شود. پشته های مثلی شکل و یا پشته های پهن ذوذنقه ای شکل با کشت دو ردیفه مناسب تر از پشته های باریک و کشت یک ردیفه برای کشت گیاهان در خاک های شور و قلیایی است.


در میان درختان گز، نارون، بید، زبان گنجشک ، خرما ، پسته ، پنبه ، چغدرقند ، پنبه ،سنجد به شوری خاک مقاوم اند. اقاقیا ، افرا و اکالیپتوس ، انار ، انجیر ، انگور ، طالبی ، سیب زمینی نیمه مقاوم و بلوط، ، سپیدار و چنار ، گلابی ، بادام ، هلو ، توت فرنگی ، کرفس ، هویج و سیب جزء گیاهان نسبتا حساس اند.

پست های مرتبط
۱۳ روش موثر برای جلوگیری از سرمازدگی درختان
جلوگیری از سرمازدگی درختان

یکی از لذت های کشاورزی و داشتن باغ میوه ، تجربه همه موارد اولیه است. تجربه کاشت اولین درخت ، تجربه رویش اولین جوانه بهاری ، تجربه لمس اولین محصول ادامه مطلب

هیدروپونیک چیست ؟ آموزش کشت گیاهان با استفاده از روش هیدروپونیک
کشت گیاهان با استفاده از روش هیدروپونیک

از سالهای بسیار دور کشت گیاهان با استفاده از روش هیدروپونیک وجود داشته است. شاید بتوان باغهای بابل و یا باغ های شناور چین که مارکوپولو توصیف کرده است را ادامه مطلب

مهمترین علف های هرز زمینهای کشاورزی و ۴ روش مبارزه با آنها
علف های هرز

علف های هرز بعنوان جزء جدایی ناپذیر و یکی از مهمترین عوامل کاهش دهنده محصولات کشاورزی  به شمار می‌روند، به طوریکه این گیاهان، میلیونها تومان در سال به کشاورزان خسارت ادامه مطلب

مراحل مختلف آماده سازی زمین کشاورزی
آماده سازی زمین کشاورزی

برای آماده سازی زمین کشاورزی باید مراحل مختلفی را انجام داد از جمله مراحل لازم و ضروری برای کاشت محصول تهیه بستر کشت ، سله کشی ، تسطیح شیب زمین ادامه مطلب

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن