انواع کود مورد استفاده در کشاورزی

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی
اشتراک گذاری

کودهای مورد استفاده در کشاورزی دارای تنوع زیادی هستند از کودهای شیمیایی گرفته تا انواع کودهای آلی. کلیه مواد معدنی و آلی که جهت تامین عناصر ضروری رشد گیاه به خاک اضافه می شود را کود می گویند. کودها را بطور کلی به دو دسته کود شیمیایی و کود آلی تقسیم می کنند.

کودهای شیمیایی


کودهای شیمیایی به آن دسته از موادی اطلاق می شود که عناصر غذایی مورد نیاز گیاه را به صورت ترکیبات شیمیایی حاوی این عناصر در اختیار گیاه قرار می دهند. عناصر غذایی پر مصرف مانند ازت ( نیتروژن ) ، فسفر ، پتاسیم را معمولا به صورت کودهای شیمیایی آن هم به میزان زیاد در اختیار گیاه قرار می دهند. عناصر غذایی کم مصرف به میزان خیلی کمتر حدود چند کیلوگرم در هکتار به زمین اضافه می شود. این مواد یا به صورت مخلوط با کود های شیمیایی معمولی یا به صورت مستقیم در اختیار گیاهان قرار می گیرند.

حمل ونقل راحت ، نگهداری آسان و کارایی بالا در تولید محصول از مزایای استفاده از کود شیمیایی است. آلودگی محیط زیست ، ورود مواد سمی به خاک ، تاثیر منفی بر میکروارگانیسم ها و موجودات زنده خاک ، کاهش مقاومت گیاه در مقابل آفات و آلوده شدن آبهای زیرزمینی از معایب کود شیمیایی است. کود شیمیایی از انواع کود مورد استفاده در کشاورزی است. در ابتدا با مشخصات چند کود شیمیایی که درایران بیشترین مصرف را دارد آشنا خواهیم شد.

کود ازته

کود اوره

نیتروزن عنصری است که به مقدار خیلی زیاد مورد نیاز تمام گیاهان می باشد. کود ازته به کودی گفته می شود که حاوی حدود ۴۵ درصد ازت ( نیتروژن ) است. کود ازته ، در خاک به سرعت به گاز آمونیاک و نهایتا یون آمونیوم تبدیل شده و بصورت یون آمونیوم جذب گیاهان می شود یا به شکل نیترات در می آید. نیترات شکل مطلوب و قابل جذب ازت برای بسیاری از گیاهان می باشد.

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی

یکی از انواع کودهای ازته ، کود اوره است که به راحتی در آب حل می شود. اگر این کود به سطح خاک اضافه شود به سرعت تبدیل به گاز آمونیاک شده که سبب اتلاف مقدار قابل ملاحظه ای از آن می گردد. لذا باید این کود را بلافاصله پس از مصرف با خاک مخلوط نمود.

یکی دیگر از نکاتی که در استفاده از کود اوره باید به آن توجه کنید اینست که به دلیل حلالیت زیاد این کود در آب به سرعت بوسیله آبیاری و بارندگی شسته شده و از بین می رود. کود اوره پر مصرف ترین کود مورد استفاده در کشاورزی در ایران است.


کود نیترات آمونیوم

از دیگر کود مورد استفاده در کشاورزی کود نیترات آمونیوم است. نیترات آمونیوم کودی ازته است که در شکل خالص خود دارای ۳۳ تا ۳۹ درصد ازت بوده و ازت آن به دو شکل آمونیوم و نیترات می باشد که هر دو فوراً قابل جذب توسط گیاه هستند. نکته ای که درمورد مصرف این کود باید با آن توجه کرد این است که نیترات آمونیوم قدرت جذب رطوبت بالا دارد و در اثر جذب رطوبت به صورت کلوخه در می آید.

بعلاوه کود نیترات آمونیوم در شکل خالص خود، در تماس با برخی مواد خاصیت آتش گیری و حتی انفجار داشته و لذا مصرف آن مستلزم رعایت نکات ویژه ای می باشد.

درایران این کود را با افزودن کربنات کلسیم و پودر تالک بصورت دانه هایی درآورده اند که خواص نامطلوب آن را کاهش داده است. این عمل البته باعث کم شدن ازت ( نیتروژن ) در آن گردیده و از ۳۳ درصد به حدود ۲۶ درصد رسیده است.

سولفات آمونیوم

به صورت دانه های سفید رنگ، کرم یا آبی و خاکستری تهیه می شوند. این کود ۲۰ – ۲۱ درصد ازت و ۲۴ درصد گوگرد دارد. بنابراین خاصیت اسیدی داشته، برای خاک های آهکی بسیار مناسب است.

کود فسفره

نکته ای که در مورد مصرف کودهای فسفره باید به آن دقت شود این است که چون این کود قدرت انحلال کمی در آب دارد و در نتیجه حرکت کود در خاک کم است ( به خصوص خاک های رسی و خاک های که میزان آهن آنها زیاد است ) پس باید قبل از کشت گیاه آن را به خاک اضافه کنیم یا کود را در مسیر رشد ریشه قرار داده تا در دسترس ریشه باشد.


فسفات آمونیوم

یکی دیگر از انواع کود مورد استفاده در کشاورزی کود فسفات آمونیوم می باشد. کود فسفات آمونیوم به دو صورت فسفات مونوآمونیوم و فسفات دی آمونیوم وجود دارد. این کود اگرچه هر دو عنصر نیتروژن و فسفر را تامین می کند ولی به علت غلظت زیاد فسفر معمولاً جزء کودهای فسفره طبقه بندی می شود.

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی

نوع مونو آن در حالت خالص دارای ۱۲ درصد نیتروژن و ۲۹ درصد فسفر می باشد. نوعی که بیشتر در ایران رایج است نوع دی آمونیوم می باشد که در حالت خالص دارای ۲۱ درصد نیتروژن و ۲۳ درصد فسفر می باشد. ازت و فسفر این نوع کود بخوبی در آب حل می شود.

سوپر فسفات

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی


سوپر فسفات کودی فسفره است. دو نوع رایج آن یکی سوپرفسفات معمولی است که دارای ۷ تا ۹ درصد فسفر بوده و چون از واکنش اسید سولفوریک با سنگ فسفات بدست می آید دارای مقداری گچ نیز می باشد. کود سوپر فسفات معمولی دارای رنگ خاکستری و به شکل کروی است.

و دیگری از سوپر فسفات بنام سوپر فسفات تریپل (غلیظ) نامیده میشود. و به این دلیل به آن تریپل گفته می شود که تقریبا ۳ برابر سوپر فسفات معمولی فسفر دارد. کود سوپر فسفات تریپل فاقد گچ بوده و دارای ۱۹ تا ۲۳ درصد فسفر است. این نوع کود به کود ساچمه ای معروف است.

کود پتاسه

دسته دیگر از کودهای مورد استفاده در کشاورزی ، کودهای پتاسه هستند. به این دلیل به آنها کود پتاسه گفته می شود که میزان پتاسیم این نوع کودها به شکل اکسید پتاسیم زیاد است. مصرف کودهای پتاسه در خاکهای شنی و گچی و در خاک های که بیش از حد در آنها بدون دادن کودهای شیمیایی کشت شده ضروری است. کودهای پتاسه دارای تنوع زیادی می باشند. در ایران معمولا از سه نوع کود پتاسه ، کلروپتاسیم ، نیترات پتاسیم و سولفات پتاسیم استفاده می شود.

پیشنهاد مطالعه  عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان و علائم کمبود آنها

فراوانترین ترکیب پتاسیم در طبیعت کلرو پتاسیم است. گرچه میزان پتاسیم موجود در کود کلرورپتاسیم زیاد می باشد (۶۰ تا ۶۲ درصد) ولی استفاده بیش از آن چندان مطلوب نیست زیرا احتمال شوری خاک و مسمومیت گیاه بوسیله کلر پیش می آید. میزان پتاسیم موجود در نیترات پتاسیم % ۴۴ است، اما این کود گران قیمت می باشد. مهمترین کود پتاسه مورد استفاده در ایران کود سولفات پتاسم است.

سولفات پتاسیم

کود سولفات پتاسیم ، کودی پتاسه بوده و حاوی ۴۲ تا ۴۴ درصد پتاسیم می باشد. این کود براحتی در آب حل می شود و دارای رنگی سفید یا کرم و به شکل پودر است. چون اغلب خاکهای ایران از نظر پتاسیم قابل استفاده کمبودی ندارند. این کود تنها در نواحی مرطوب شمالی، درخاک های شنی و در مورد گیاهانی نظیر سیب زمینی و چغندر قند مصرف می گردد. مقدار مصرف سالیانه سولفات پتاسیم در کشور نسبت به سایر کودهایی که تاکنون ذکر شده به مراتب کمتر است.

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی

کود گوگرد

معمولا از کود گوگرد برای اصلاح خاک های قلیایی و افزایش PH خاک استفاده می شود زیرا اکسید شدن گوگرد باعث اسیدی شدن خاک می گردد. از این نوع کود بیشتر در خاک های که در معرض شستشوی زیاد هستند مانند خاک های شنی و ماسه ای استفاده می شود. در خاک های که PH آنها بالا است و خاک به اصطلاح اسیدی است از سولفات کلسیم یا جیپس که دارای % ۱۸ گوگرد و % ۲۲ کلسیم است به عنوان کود گوگرد استفاده می شود. در بعضی از گیاهان نظیر گوجه کود گوگرد را به صورت پودر بر روی برگ گیاه می پاشند.

کودهای مخلوط ( کامل)


عناصر نیتروژن ، فسفر و پتاسیم بیش از سایر عناصر به عنوان کود مصرف می شوند. گاهی کودهای تجارتی را به صورت مخلوطی از عناصر فوق تهیه می کنند. به این نوع کودها ، کود کامل گفته می شود. درصد عناصر این کودها معمولاً پایین است و قسمت اعظم حجم کود را مواد دیگری به غیر از عناصر فوق تشکیل می دهند.

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی

ترکیب این گونه کودها را با درصد نیتروژن ، فسفر و پتاسیم و به همین ترتیب ذکر می کنند مثلاً کود ۱۰ -۱۰ -۲۰ دارای ۲۰ درصد نیتروژن ، ۱۰ درصد فسفر و ۱۰ درصد پتاسیم می باشد، گاهی درصد گوگرد نیز به عنوان عدد چهارم نمایش می دهند مانند ۵ -۱۰ -۱۰- ۱۵ که ۵ درصد گوگرد دارد.

کود کامل ممکن است فاقد یکی از سه عنصر اصلی باشد. مانند ۴۴ – ۰ -۱۳ که فاقد فسفر است و در حقیقت همان نیترات پتاسیم است و یا فسفات دی آمونیم که می توان آن را به صورت ۰ – ۴۶ – ۱۸ بیان نمود.

کودهای آهن


از دیگر کود مورد استفاده در کشاورزی و کشت گیاهان کود آهن است. به دلیل قلیایی بودن خاک های ایران کمبود عناصر غذایی کم مصرف مانند آهن توجه زیادی را به خود جلب نموده و مصرف کودهای تامین کننده آهن در باغداری های جنوب و بخصوص در باغات مرکبات به صورت یکی عملیات رایج درآمده است.

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی

دادن کودهای معدنی آهن نظیر سولفات آهن در چنین خاکهای بازده چندانی نداشته و اغلب به صورت غیر قابل استفاده در می آید. یک ترکیب شیمیایی که به نام ” کلات ” نامیده می شوند و به صورت مصنوعی ساخته شده بیشتر در خاک های قلیایی مورد استفاده قرار می گیرد. کود کلات آهن به صورت دانه های ریز قرمز تیره محلول در آب بوده و دارای ۹ درصد آهن می باشد.

پیشنهاد مطالعه

با عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان وعلائم کمبود آنها بیشتر آشنا شوید

کود های آلی

دسته دیگر از انواع کودهای مورد استفاده در کشاورزی کودهای آلی هستند. کود های آلی دارای منشاء گیاهی یا حیوانی بوده و به منظور تامین مواد غذایی گیاه به خاک اضافه می شوند. کودهای آلی در بهبود و اصلاح خاک ، مشارکت در تشکیل خاک ، جذب رطوبت زیاد و جلوگیری از فرسایش و تخریب خاک نقش دارند. از جمله کودهای آلی می توان کودهای سبز ، کود اصطبلی یا کود دامی ، کود کمپوست و ورمی کمپوست را نام برد.

کود سبز


کود سبز یک نوع کود آلی است. کود سبزعبارتست از بافتهای گیاهی سبز و پوسیده شده گیاه که به خاک اضافه می شود. از جمله گیاهانی که به عنوان کود سبز بکار می رود می توان یونجه، شبدر، ماش، باقلا ، جو، ارزن، شلغم، گندم را نام برد.

به این منظور، اغلب گیاهان علوفه ای را کاشته و پس از این که رشدشان به حد کافی رسید و قبل از تولید گل آنها را بریده و در زیر خاک مدفون می کنند. این عمل، باعث پوسیده شدن گیاه در خاک و تولید هوموس (گیاخاک)
می شود. در مناطق سردسیر تولید کود سبز در فصل پاییز صورت می گیرد تا وقت لازم برای پوسیده شدن گیاه وجود داشته باشد. دادن کود سبز سبب افزایش مواد آلی خاک ، اضافه شدن ازت ، افزایش فعالیت موجودات زنده خاک و حفاظت مواد غذایی خاک می گردد. مقدار مواد آلی اضافه شده به خاک توسط کود سبز معادل کودهای دامی است.

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی
کود سبز

کود اصطبلی یا دامی

از دیگر انواع کود مورد استفاده در کشاورزی ، کود دامی یا اصطبلی است. کود دامی عبارتست از فضولات مایع و جامد حیوانات بعلاوه کاه و کلشی که معمولا برای تهیه بستر آنها بکار می رود. کود های دامی شامل کود گوسفند ، کود گاو ، کود مرغی و کود اسبی است. قسمت مایع این نوع کود دارای ارزش زیادی است. قریب به نصف ازت و بیش از نصف پتاسیم کود دامی در قسمت مایع آن قرار دارد.

پیشنهاد مطالعه  انواع خاک مناسب کشاورزی و کشت گیاهان

ترکیب شیمیایی کودهای دامی به نوع دام، شرایط رشد حیوان و نوع علوفه مصرفی توسط دام بستگی دارد. کودهای دامی اگر به صورت تازه مصرف شود ممکن است باعث بروز کمبودهایی در تغذیه گیاه شوند. دلیل این موضوع اینست که افزایش مواد آلی تازه به خاک سبب ازدیاد فعالیت موجودات زنده خاک شده و کود دامی را به سرعت به مصرف می رسانند.

این موجودات در درجه اول از عناصر غذایی قابل استفاده خاک جذب نموده و از این راه ممکن بصورت رقیبی برای گیاه در آمده و سبب بروز کمبود مواد غذایی در گیاه شوند. برای جلوگیری از این موضوع باید کود دامی را قبل از مصرف مدتی در محلی نگه داری کرده تا پوسیده شود. پوسیده شدن کودهای حیوانی دارای این مزیت اضافی نیز هست که سبب از بین رفتن مقدار زیادی از بذر علف های هرز موجود در آن می گردد. مقدار مصرف کودهای دامی بسته به جنس زمین، شرایط منطقه و نوع محصول متفاوت است. مقدار مصرف کود در خاکهای سنگین و مناطق سرد بیشتر از خاکهای سبک و مناطق گرم است

کود کمپوست


مواد حاصل از عمل پوساندن و تجزیه بقایای گیاهی، حیوانی و یا زباله های شهری که تحت شرایط خاص انجام می گیرد را کمپوست می گویند. برای تهیه کمپوست از ضایعات کشاورزی، مواد خوراکی و زباله های خانگی استفاده می شود.

برای تهیه کود کمپوست ضایعات کشاورزی و زباله های خانگی مانند کاغذ ، پارچه ، کارتن و باقی مانده مواد خوراکی ( بجز گوشت و مواد چرب و ظایعات پلاستیکی ) را به صورت لایه های متعدد درون گودالی که از قبل آماده کرده اند می ریزند. سپس بر روی آن مقداری آب ریخته و در انتها گودال را با خاکی به ضخامت ۴ سانتیمتر می پوشانند. پس از یک ماه محتویات گودال را با بیل یا دستگاهای دیگر مخلوط می نماید این عمل را هر ۱۵ تا ۲۰ روز تکرار می کنند. در حین به هم زدن مواد مقداری آب به مخلوط اضافه می کنند. پس از ۳ الی ۴ ماه کود کمپوست آماده است.

انواع کود مورد استفاده در کشاورزی

مزایای استفاده از کود کمپوست

  • بهبود خاصیت فیزیکی و شیمیایی خاک
  • افزایش تخلخل خاک های رسی
  • افزایش قدرت نگهداری آب و مواد غذایی توسط خاک
  • افزایش حاصلخیزی خاک های شنی و ماسه ای
  • افزایش میزان میکروارگانیسم های خاک
  • کاهش میزان سموم موجود در خاک
  • کمک به حفظ محیط زیست
  • عدم نیاز به سرمایه زیاد در فرایند تولید
  • کاهش میزان زباله های شهری و کاهش هزینه جمع آوری و دفن زباله ها
  • استفاده بهینه از ضایعات کشاورزی

کود ورمی کمپوست

از دیگر انواع کود مورد استفاده در کشاورزی است. در سال‌های اخیر یکی از مهمترین روشهای فراوری زباله های شهری بازیافت آن به صورت ورمی کمپوست در کشاورزی ارگانیک به شمار می آید. این فرآیند علاوه بر کاهش مشکلات بهداشتی و زیست محیطی می تواند مقادیر قابل توجهی کود آلی به نام ورمی کمپوست به بخش کشاورزی عرضه نمایند.

ورمی کمپوست به وسیله گونه ویژه از کرم های خاکی تولید می شود. این کود در نتیجه هضم پسمانده های آلی در ضمن عبور از دستگاه گوارش این جانوران به وجود می آید. کرم های ورمی کمپوست به سرعت تکثیر شده و قابلیت زیادی در تجزیه مواد زائد آلی دارد.

معمولا برای تولید ورمی کمپوست از پهن حیوانات ، پسمان های کشاورزی ، ضایعات کاغذ ، ضایعات پوشاک از جنس کتان ، ضایعات جنگلی ، برگ درختان ، ضایعات شهری و ضایعات صنعتی استفاده می شود.

پست های مرتبط
نماتدها و راههای مبارزه با آن
نماتد و راههای مبارزه با آن

کلمه نماتد ( Nematode) از Neina به معنی رشته، نخ و Oides به معنی شبیه، مانند گرفته شده است و به معنای شبیه رشته است. بیشتر نماتدها باریک و نخی ادامه مطلب

مهمترین علف های هرز زمینهای کشاورزی و ۴ روش مبارزه با آنها
علف های هرز

علف های هرز بعنوان جزء جدایی ناپذیر و یکی از مهمترین عوامل کاهش دهنده محصولات کشاورزی  به شمار می‌روند، به طوریکه این گیاهان، میلیونها تومان در سال به کشاورزان خسارت ادامه مطلب

آماده سازی زمین و نحوه کاشت نهال
کاشت نهال

جهت احداث باغ و کاشت نهال ، در مرحلۀ اول باید طراحی باغ صورت گیرد و براساس نقشۀ مورد نظر نسبت به آماده سازی چاله های کشت اقدام نمود البته ادامه مطلب

۱۳ روش موثر برای جلوگیری از سرمازدگی درختان
جلوگیری از سرمازدگی درختان

یکی از لذت های کشاورزی و داشتن باغ میوه ، تجربه همه موارد اولیه است. تجربه کاشت اولین درخت ، تجربه رویش اولین جوانه بهاری ، تجربه لمس اولین محصول ادامه مطلب

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن